Oyoqda tomir do'mboq bo'lib chiqdi: bu nima va xavflimi?

Oyoqdagi tomirda paydo bo'lgan do'mboq ko'pincha varikoz tuguni bo'ladi: u yumshoq, og'rimaydi va oyoqni ko'tarib yotganda kichrayib, deyarli bilinmay qoladi. Agar do'mboq qattiqlashsa, og'risa, ustidagi teri qizarib, issiq bo'lib qolsa, bu tugun ichidagi tromb (tromboflebit) belgisi bo'lishi mumkin va yaqin kunlarda venalar UZI tekshiruvi kerak. Ularni aniq farqlash faqat UZIda mumkin, suratga qarab emas.

Ko'p uchraydigan holat: kechqurun boldiringizda vena bo'ylab bo'rtma sezib qoldingiz va darhol «tromb emasmi, uzilib ketmaydimi?» degan xavotir paydo bo'ldi. Keling, xotirjam ko'rib chiqamiz: do'mboqlar qanday bo'ladi va qachon kutib bo'lmaydi.

Oyoqda tomir chiqishi va do'mboq: bu nima?

Bemorlar «do'mboq» yoki «shishka» deganda turli narsalarni nazarda tutadi:

• Varikoz tuguni: kengaygan teri osti venasining yumshoq bo'rtmasi. Eng ko'p uchraydi, ayniqsa boldirda va sonning ichki yuzasida.
• Tromb bor tugun (tromboflebit): ichida qon ivib qolgan varikoz tuguni. U zich, og'riqli, ustidagi teri qizaradi.
• Chovdagi vena kengayishi: teri osti venasi chuqur venaga quyiladigan joyda. Tik turganda va yo'talganda chiqadi, yotganda yo'qoladi.
• Vena bilan bog'liq bo'lmagan hosilalar: limfa tuguni, lipoma, teri kistasi, urilgandan keyingi gematoma, tizza osti kistasi. Ular vena yonida bo'lib, uning bir qismidek ko'rinishi mumkin.
• Skleroterapiya yoki EVLKdan keyingi zichlashish: davolangan vena bo'ylab ipga o'xshash qattiq, ba'zan og'riqli joy. Odatda bu vena yopishib, asta-sekin so'rilayotganini bildiradi. Uni nazorat ko'rigida ko'rsating, butun oyoq shishsa, o'sha kuniyoq shifokorga xabar bering.

Agar tomirlar bitta do'mboq emas, katta maydonda bo'rtib chiqqan bo'lsa, «Oyoqda tomirlar bo'rtib chiqdi» bo'limini o'qing. Bu yerda gap bitta joydagi do'mboq haqida.

Chovda yoki tizza ostidagi do'mboq: nega ko'rik shart

Chovda, katta teri osti venasi chuqur venaga quyiladigan joyda yumshoq kengayish bo'lishi mumkin: u tik turganda va yo'talganda kattalashadi, yotganda yo'qoladi va churraga o'xshaydi. Tizza ostidagi do'mboq esa kichik teri osti venasi, tizza osti kistasi yoki kamdan-kam hollarda arteriya kengayishi bo'lishi mumkin.

Bularning har biri turlicha davolanadi, shuning uchun bunday do'mboqlarni har doim venalar UZI tekshiruvida ko'raman: vena, churra, limfa tuguni yoki kista ekani va tromb bor-yo'qligi ko'rinadi. Hosila venaga oid bo'lmasa, tegishli jarrohga yo'naltiraman.

Varikoz tuguni qayerdan paydo bo'ladi va nega o'zi so'rilib ketmaydi

Oyoq venalaridagi klapanlar qonni faqat yuqoriga, yurak tomon o'tkazadi. Varikozda vena devori zaiflashib cho'ziladi, klapanlar to'liq yopilmaydi va tik turganda qon pastga oqadi. Jarayon magistral teri osti venasining o'zidan ham, uning irmoqlaridan ham boshlanishi mumkin. Zaif joyda vena tugun bo'lib bo'rtib chiqadi.

Bunday tugunning belgilari: yumshoq, barmoq bilan bosganda osongina botadi, kechqurun va issiqda kattaroq bo'ladi, oyoqni ko'tarib yotganda kichrayib qoladi. Odatda og'rimaydi, lekin uzoq tik turgandan keyin zirqirashi mumkin.

Bunday tugun o'z-o'zidan so'rilib ketmaydi: cho'zilgan devor va ishlamay qolgan klapanlar tiklanmaydi. Kompression trikotaj va venotoniklar og'irlik va shishni kamaytiradi, lekin tugunni yo'qotmaydi. Trombsiz yumshoq tugun esa shoshilinch holat emas: UZIdan xotirjam o'tishga vaqt bor.

Tomirdagi do'mboq og'riyapti: oyoq tomiri shamollashi (tromboflebit)

Agar do'mboq to'satdan qattiqlashgan, bosganda og'risa, ustidagi teri qizarib, issiq bo'lib qolgan bo'lsa, ehtimol tugunda tromb hosil bo'lgan va atrofida yallig'lanish bor. Bu yuzaki tromboflebit, u haqida batafsil «Tromboflebit: yallig'langan vena, bu shoshilinchmi?» maqolasida yozganman.

Kichik tugundagi tromb o'zi kamdan-kam hollarda hayotga xavf soladi. Xavf boshqa narsada: tromb qayerda tugashi tashqaridan ko'rinmaydi. U magistral vena bo'ylab chovga yoki tizza ostiga, yuzaki vena chuqur venaga quyiladigan joyga qarab o'sishi mumkin, ba'zan esa chuqur venalarda ham tromb allaqachon bor bo'lib chiqadi.

Shuning uchun og'riqli do'mboqda, hatto kichik bo'lsa ham, UZI kerak. Natijaga qarab shifokor mahalliy davolash va kompressiya yetarlimi yoki qonni suyultiruvchi dorilar kerakmi, hal qiladi.

Uyda tekshirish: do'mboqqa 5 ta savol

Bu tekshiruv tashxis emas, lekin shifokorga qanchalik tez borish kerakligini tushunishga yordam beradi. Kuch ishlatmasdan bajaring.

1. 1Yumshoqmi yoki qattiqmi? Barmoq uchi bilan ohista bosing. Yumshoq tugun botadi va qo'yib yuborsangiz yana to'ladi, trombli tugun qattiq va botmaydi.
2. 2Yotganda yo'qoladimi? Oyoqni yostiqqa qo'yib 10–15 daqiqa yoting. Varikoz tuguni kichrayadi, trombli tugun o'zgarmaydi.
3. 3Bosganda og'riydimi? Kechqurungi yengil zirqirash varikozga xos, bir nuqtadagi o'tkir og'riq esa trombga ishora bo'lishi mumkin.
4. 4Qizarish va issiqlik bormi? Qo'lning orqa tomoni bilan do'mboq ustidagi va yonidagi terini solishtiring, vena bo'ylab yuqoriga ketgan qizil chiziqni qidiring.
5. 5Kattalashyaptimi? Qizarish va qattiq joy chegarasini ruchka bilan aylantirib chizib qo'ying: bu shifokor uchun mo'ljal, ko'rikni kechiktirish uchun sabab emas. Qabulgacha chiziqdan chiqib ketsa, o'sha kuniyoq murojaat qiling.

Qabulga olib keling: do'mboqning tik turgan va yotgan holatdagi surati, paydo bo'lgan sanasi, undan oldin jarohat, uzoq parvoz yoki yotoq rejimi bo'lgan-bo'lmagani, ichayotgan dorilaringiz ro'yxati, jumladan gormonal kontraseptivlar.

Tomirda do'mboq: ko'rikdan oldin nima qilish mumkin va nima mumkin emas

Ko'p tarqalgan afsona: «do'mboqni uqalash yoki isitish kerak, so'rilib ketadi». Yumshoq tugun massaj va issiqdan yo'qolmaydi, ichida tromb bo'lsa, uni uqalash befoyda va og'riqli. UZIgacha quyidagilarni qilmang:

• do'mboqni teshish, siqib chiqarish yoki kesish: bu qon ketishi va infeksiyaga olib keladi;
• hammom, saunaga tushish, issiq vannada yotish va tugunga isituvchi maz surtish: qizib ketish venalarda qon dimlanishini va oyoq shishini kuchaytiradi, tugun esa issiqdan so'rilmaydi. Og'riqni yengillatish uchun mato orqali 10–15 daqiqalik sovuq yoki iliq kompress faqat shifokor bilan kelishib qilinadi;
• tugunni, ayniqsa qattiq va og'riqlisini massaj qilish, uqalash va ishqalash;
• sirka, spirt bilan kompress yoki xalq usulidagi bog'lamlar qo'yish;
• tanishlar maslahati bilan qonni suyultiruvchi ukol yoki tabletkalarni o'zboshimchalik bilan boshlash: ular faqat UZIdan keyin buyuriladi.

Ko'rikgacha nima mumkin: shoshilmasdan ko'proq piyoda yurish, soatlab qimirlamay o'tirmaslik, oyoqni biroz balandroq qo'yib dam olish. Agar sizga ilgari kompression trikotaj tanlab berilgan bo'lsa, odatda uni kiyishda davom etish mumkin.

Oyoqdagi tomir do'mbog'ini qanday davolash va olib tashlash mumkin

Davolash UZIdan boshlanadi: tugun ko'pincha muammoning faqat ko'rinib turgan qismi. Qonning teskari oqimi katta yoki kichik teri osti venasining magistral qismidan kelsa, odatda uni ham davolashadi, aks holda yonida yangi tugunlar chiqish xavfi yuqoriroq. Ba'zan magistral venani saqlab, faqat kengaygan irmoqlarni olib tashlash yetarli. Usulni faqat UZIdan keyin tanlayman.

• Miniflebektomiya: tugun mahalliy og'riqsizlantirishda teridagi bir necha millimetrli teshiklar orqali, choksiz olib tashlanadi. Yirik, egri-bugri tugunlar uchun mos.
• Skleroterapiya: venaga suyuq yoki ko'pik holidagi preparat yuboriladi, devorlari yopishib, vena vaqt o'tib so'riladi. Kichik tugunlar va irmoqlar uchun.
• EVLK: manba magistral teri osti venasida bo'lsa, bu vena ichkaridan lazer bilan yopiladi, tugunlar o'sha kuni yoki ikkinchi bosqichda olib tashlanadi.
• Trombli tugun avval tromboflebit sifatida davolanadi, yallig'lanish bosilgandan keyin esa rejali tarzda olib tashlanadi.

Davolash hajmi va narxini UZIdan keyin muhokama qilib, yozma smeta beraman. Hech bir usul umrbod kafolat bermaydi: varikoz surunkali kasallik, davolashdan keyin nazorat ko'riklari kerak.

Qachon shifokorga shoshilinch murojaat qilish kerak

Quyidagi belgilardan kamida bittasi bo'lsa, o'sha kuniyoq flebolog yoki jarrohga murojaat qiling:

• sonda vena bo'ylab, ayniqsa chovga yaqin yoki tizza osti chuqurchasida og'riqli zichlashish: u yerda yuzaki vena chuqur venaga quyiladi;
• qizarish va zichlashish bir necha soatda ruchka bilan chizilgan chiziqdan chiqib ketgan;
• qizil og'riqli chiziq vena bo'ylab yuqoriga ketmoqda;
• og'riqli do'mboq homiladorlikda yoki tug'ruqdan keyingi birinchi haftalarda, yaqindagi operatsiya yoki yotoq rejimidan keyin, onkologik kasallik fonida, chuqur vena trombozini o'tkazgan odamda yoki ilgari varikoz bo'lmagan venada paydo bo'lgan;
• butun boldir yoki butun oyoq shishgan, boldir ichidan yorilib ketayotgandek og'riyapti;
• tugun ustidagi teri yupqalashgan, ko'kimtir tusga kirgan, qora qo'tir paydo bo'lgan: qon ketish xavfi bor;
• tizza ostidagi yoki chovdagi do'mboq yurak urishi bilan bir maromda tepib turibdi;
• qizarish aniq chegarali dog' bo'lib tarqalmoqda, harorat ko'tarilgan, qaltiroq bor: bu saramas boshlanishi bo'lishi mumkin, tromboflebit emas.

Tugundan qon ketsa va bosib turganda to'xtamasa, shuningdek to'satdan hansirash, ko'krakda og'riq, qon aralash yo'tal, kuchli yurak urishi yoki hushdan ketishda tez yordam chaqiring (103). Vena qonasa: yoting, oyoqni yurak sathidan baland ko'taring va qon ketayotgan joyni toza mato yoki bint bilan bir necha daqiqa qo'yib yubormay mahkam bosing. Jgut qo'ymang. Batafsil: «Varikoz venadan qon ketsa».

Xulosa. Yotganda yo'qoladigan, og'rimaydigan yumshoq do'mboq deyarli har doim varikoz tuguni: bu vahimaga tushishga emas, rejali UZI qildirishga sabab. Qattiq, og'riqli, issiq do'mboq bo'lsa, yaqin kunlarda UZI qildiring, yuqoridagi belgilar bo'lsa, o'sha kuniyoq murojaat qiling. Tugunni isitmang, uqalamang va teshmang.

Ikkilanayotgan bo'lsangiz — qo'ng'iroq qiling, vaziyatingiz qanchalik shoshilinch ekanini aytaman: +998 99 883-93-21

Maqola ma'lumot xarakteriga ega va shifokor konsultatsiyasining o'rnini bosmaydi. Belgilar bo'lsa, mutaxassisga murojaat qiling.