Og‘rimasa ham varikozni operatsiya qilish kerakmi?

Og‘rimasa ham varikozni darhol operatsiya qilish shart emas. Qaror og‘riqqa emas, oyoq venalari UZI natijasiga, reflyuksning borligi va davomiyligiga, asosiy vena diametriga, uning tarmoqlariga hamda CEAP bosqichiga qarab qabul qilinadi. Ba’zi bemorlarda varikoz rivojlangan bo‘lsa ham, noqulaylik bo‘lmaydi. Boshqalar esa kichik o‘zgarishlarda ham og‘irlik yoki achishishni sezadi.

Ko‘rikka ko‘pincha oyoqlarida ko‘kargan, bo‘rtib chiqqan venalari bo‘lsa-da, kun davomida og‘riq sezmaydigan bemorlar keladi. Ular: «Meni hech narsa bezovta qilmayapti, nega davolash kerak?» deb so‘raydi. Bu o‘rinli savol. Shoshilish ham, faqat og‘riq paydo bo‘lishini kutish ham to‘g‘ri emas.

Og‘riq varikoz bosqichini ko‘rsatadimi?

Yo‘q. Og‘riq varikoz bosqichini aniq ko‘rsatmaydi. Venalarda qonning pastga qaytib oqishi, ya’ni reflyuks, bir muddat sezilmasligi mumkin. Odam kechqurun oyoqdagi og‘irlikni, paypoq izlarini yoki tungi tortishishni oddiy charchoq deb qabul qiladi.

Oyoqdagi og‘riq har doim ham varikozdan bo‘lmaydi. U mushak, bo‘g‘im, umurtqa, nerv yoki boshqa sabablar bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Shuning uchun «og‘riq bor ekan, varikoz kuchli» yoki «og‘riq yo‘q ekan, vena sog‘lom» degan xulosa noto‘g‘ri.

Avval venalardagi qon oqimini tekshirish kerak. UZI quyidagilarni ko‘rsatadi:

• qonning teskari oqimi, ya’ni reflyuks bor-yo‘qligi;
• reflyuks qaysi venada va qancha davom etishi;
• asosiy vena stvolining diametri;
• venoz klapanlarning ishlashi;
• kengaygan tarmoqlar va ularning asosiy vena bilan bog‘liqligi;
• chuqur venalarning holati;
• oldingi tromboz yoki boshqa o‘zgarishlar bo‘lishi mumkinligi.

UZI xulosasida faqat «varikoz bor» degan jumlaga qarash yetarli emas. Tekshiruv xaritasi davolash usulini tanlashga yordam beradi. Oyoq venalari UZI haqida batafsil ma’lumotni ko‘rib chiqishingiz mumkin.

Qachon operatsiya kerak, qachon kuzatish yetarli?

«Operatsiya» so‘zi ko‘pchilikda katta kesma va uzoq tiklanish bilan bog‘lanadi. Bugungi flebologiyada usul vena holatiga qarab tanlanadi. Men 2019-yildan beri tomir jarrohligi bilan shug‘ullanaman va qaysi variant ma’qul ekanini tekshiruvdan keyin tushuntiraman.

Davolash masalasi ko‘proq quyidagi holatlarda ko‘tariladi:

• UZI venadagi klinik ahamiyatli reflyuksni ko‘rsatsa;
• vena stvoli yoki uning tarmoqlari ancha kengaygan bo‘lsa;
• varikoz venalar asta-sekin ko‘payib yoki bo‘rtib borayotgan bo‘lsa;
• oyoqda shish, og‘irlik, achishish yoki tungi tortishish paydo bo‘lsa;
• terida rang o‘zgarishi, qichishish yoki zichlashish kuzatilsa;
• oldin varikoz venadan qon ketgan bo‘lsa;
• tromboflebit yoki trofik yara xavfi bor deb baholansa.

Bunday vaziyatda varikozni davolash usulini tanlash kerak bo‘ladi. Bu darhol muolaja qilish kerak degani emas. Ba’zan avval kuzatuv, jismoniy yuklamani to‘g‘rilash, uzoq tik turishni kamaytirish yoki kompression trikotaj tavsiya qilinadi.

Ba’zan to‘g‘ri qaror shunday bo‘ladi: «Hozir operatsiya kerak emas, kuzatamiz». Agar UZI’da xavfli reflyuks bo‘lmasa, venalar sezilarli o‘zgarmagan va terida asoratlar bo‘lmasa, kuzatuv asosli bo‘lishi mumkin.

Ammo og‘riq yo‘qligi sababli davolashni cheksiz kechiktirish ham to‘g‘ri emas. Varikoz ko‘pincha sekin rivojlanadi. Vena devori va terida o‘zgarishlar paydo bo‘lgach, ularni to‘liq qaytarish qiyinlashadi. Shuning uchun qaror faqat bugungi sezgiga emas, tekshiruv natijasiga asoslanadi.

UZI natijasi nimani hal qiladi?

Varikozda klinik ko‘rinish va UZI natijasi birgalikda baholanadi. Oyoqda ko‘rinib turgan vena har doim ham asosiy muammo bo‘lmaydi. Ba’zan kichik tarmoqlar kengayadi, ammo ularni oziqlantirayotgan asosiy venada reflyuks bo‘ladi. Boshqa hollarda tashqi ko‘rinish yaqqol bo‘lsa ham, faol reflyuks aniqlanmaydi.

CEAP tasnifi jarayonni tartibli baholashga yordam beradi. Unda ko‘rinadigan tomir o‘zgarishlari, shish, teri o‘zgarishlari, yara va boshqa belgilar hisobga olinadi. Bu tasnif kasallik darajasini bir xil mezonda ifodalash uchun ishlatiladi.

UZI xulosasini shifokor bilan muhokama qilganda quyidagi savollarni bering:

• Reflyuks aynan qaysi venada?
• U qancha vaqt davom yetadi?
• Asosiy vena stvolining diametri qanday?
• Qaysi tarmoqlar kengaygan?
• Chuqur venalarda qon oqimi normalmi?
• Mening CEAP bosqichim qanday?
• Hozir davolash kerakmi yoki kuzatuv yetarlimi?
• Kutilsa, qaysi belgilarda qayta murojaat qilishim kerak?
• Tavsiya etilgan usulning maqsadi nima?
• Narxga UZI, muolaja, dori va nazorat ko‘riklari kiradimi?

Muolaja turi ham UZI xaritasiga qarab tanlanadi. Asosiy venadagi reflyuksda EVLK ko‘rib chiqilishi mumkin. Mayda yoki alohida kengaygan venalarda skleroterapiya yoki mini­flebektomiya mos kelishi mumkin. Usul faqat tashqi ko‘rinishga qarab tanlanmaydi.

Muolaja narxini UZI’dan oldin aniq aytib bo‘lmaydi. To‘g‘ri yondashuv — tekshiruvdan keyin bajariladigan ishlar va sarf materiallari ko‘rsatilgan yozma smeta tuzish. Qaror shu ma’lumotlar asosida muhokama qilinadi.

Uyda bugun nimalarni tekshirish mumkin?

Uy sharoitidagi kuzatuv tashxis o‘rnini bosmaydi, lekin shifokorga aniqroq ma’lumot berishga yordam beradi. Bir necha kun davomida quyidagilarni yozib boring:

• Oyoqda shish ertalab yo‘qoladimi yoki kun bo‘yi saqlanadimi?
• Paypoq izi kechgacha chuqur qoladimi?
• Og‘irlik yoki tortishish uzoq tik turganda kuchayadimi?
• Kechasi oyoqda tortishish bo‘ladimi?
• Teri rangi o‘zgargan joy bormi?
• Qichishish, achishish yoki zichlashish paydo bo‘ladimi?
• Bo‘rtib chiqqan vena avvalgidan ko‘proq ko‘rinadimi?
• O‘ng va chap oyoq o‘rtasida shish yoki rang bo‘yicha farq bormi?

Oyoqlarni qayta-qayta o‘lchash yoki venani bosib ko‘rish shart emas. Bir xil vaqtda, bir xil sharoitda kuzatish yetarli. Bo‘rtib turgan venani massaj qilish, igna bilan teshib ko‘rish yoki internetdagi noma’lum «venani yo‘qotuvchi» vositalarni qo‘llash xavfli bo‘lishi mumkin.

Keng tarqalgan xato: og‘riqni kutish

Mif: «Varikoz og‘rimasa, uni davolashga hojat yo‘q».

Og‘riq venadagi qon oqimi buzilishining majburiy belgisi emas. Ba’zi bemorlarda ifodalangan reflyuks bo‘lsa ham, shikoyatlar kam bo‘ladi. Boshqalarida esa kichik o‘zgarishlar kuchli noqulaylik beradi.

Yana bir xato — faqat ko‘rinib turgan venani davolash. Agar kengaygan tarmoqni oziqlantirayotgan asosiy vena tekshirilmasa, muammoning sababi e’tibordan chetda qolishi mumkin. Aksincha, UZI’da faol reflyuks bo‘lmasa, faqat tashqi ko‘rinish sababli muolajaga shoshilmaslik kerak.

Agar muammo asosan mayda tomir yulduzchalarida bo‘lsa, CLaCS usuli muhokama qilinadi. Bu usulda tomir yulduzchalariga teri orqali lazer va uni oziqlantirayotgan venaga sklerozant qo‘llanadi. Tomir yulduzchalari «teshib olib tashlanmaydi»; ularni teri ostidan chiqarib olish mini­flebektomiyaga tegishli.

Shoshilinch qachon shifokorga murojaat qilish kerak?

Quyidagi belgilar bo‘lsa, rejalashtirilgan maslahatni kutmang:

• bir oyoq birdaniga ancha shishib qolsa;
• boldir yoki son sohasida yangi, kuchli og‘riq paydo bo‘lsa;
• teri qizarib, joyi issiq va og‘riqli bo‘lib qolsa;
• vena bo‘ylab qattiq, og‘riqli tasma sezilsa;
• varikoz venadan qon ketsa;
• qon ketishi bosilgandan keyin ham to‘xtamasa;
• oyoq terisida tez kuchayayotgan rang o‘zgarishi yoki yara paydo bo‘lsa;
• oyoq belgilariga nafas qisishi yoki ko‘krakdagi noqulaylik qo‘shilsa.

Bu belgilar bo‘yicha masofadan tashxis qo‘yib bo‘lmaydi. Ular kuzatilsa, shifokorga yoki shoshilinch tibbiy yordamga murojaat qilish kerak. Varikoz venadan qon ketganda oyoqni ko‘tarib, qonayotgan joyga toza bosimli bog‘lam qo‘yish va yordam chaqirish lozim. Batafsil: varikoz venadan qon ketganda nima qilish kerak.

Yakuniy qaror quyidagicha qabul qilinadi: og‘riq bo‘lmasa ham, UZI’da muhim reflyuks va kasallik rivojlanishining belgilari bo‘lsa, davolash muhokama qilinadi. UZI’da muhim o‘zgarishlar bo‘lmasa va asoratlar kuzatilmasa, kuzatuv yetarli bo‘lishi mumkin. M-Clinic’da qabulga yozilish uchun telefon: +998 99 883-93-21.

Maqola ma'lumot xarakteriga ega va shifokor konsultatsiyasining o'rnini bosmaydi. Belgilar bo'lsa, mutaxassisga murojaat qiling.