Varikozdan o‘ladimi? Halol javob va xavfli belgilar

Varikozning o‘zi odatda o‘limga olib kelmaydi. Xavf uning asoratlarida: yuzaki tromboflebit chuqur vena tromboziga, u esa o‘pka arteriyasi tromboemboliyasiga olib kelishi mumkin. Varikoz tugunidan kuchli qon ketishi ham shoshilinch yordamni talab qiladi. Bu holatlarni vaqtida aniqlash va davolash jiddiy oqibatlarning oldini olishga yordam beradi.

Ko‘pchilik bemorda kechqurun oyoq og‘irlashadi, to‘piq atrofida shish paydo bo‘ladi yoki tomirlar bo‘rtib chiqadi. Og‘riq bo‘lmagani uchun bemor tekshiruvni kechiktiradi. Ba’zan esa tashqi tomondan muammo ko‘rinmaydi, ammo vena ichidagi qon oqimi buzilgan bo‘lishi mumkin.

Varikoz qachon xavfli bo‘lishi mumkin?

Varikozda venalar kengayadi, klapanlar esa qonni yuqoriga qaytarishda yaxshi ishlamaydi. Qonning bir qismi oyoqlarda to‘planadi. Natijada og‘irlik, charchoq, qichishish, shish, tungi tirishishlar va teri o‘zgarishlari paydo bo‘lishi mumkin.

Bu belgilar xavfli asorat borligini anglatmaydi. Lekin ularni faqat ko‘z bilan baholab bo‘lmaydi. Tomirning kattaligi xavfni aniq ko‘rsatmaydi. Ba’zi mayda tomir o‘zgarishlari ortida muhim venoz muammo bo‘lishi mumkin. Ayrim katta, bo‘rtib turgan venalar esa uzoq vaqt jiddiy asoratsiz kechadi.

Men bemorga xavfni uchta savol orqali tushuntiraman:

• Oyoqda faqat kengaygan vena bormi yoki yallig‘lanish belgilari ham bormi?
• Qon ivishi chuqur venalarga ta’sir qilganmi?
• Qon oqimining buzilishi teri va to‘qimalarga zarar yetkazishni boshlaganmi?

Bu savollarga javob berish uchun ko‘pincha venalarning dupleks UZI tekshiruvi kerak bo‘ladi. UZI venadagi qon oqimini, klapanlar faoliyatini, tromb bor-yo‘qligini va yuzaki venalarning chuqur tizim bilan aloqasini ko‘rsatadi. Venalar UZI tekshiruvi davolash usulini tanlashdan oldingi asosiy qadamdir.

Varikoz va tromb mavzusini chuqurroq tushunish uchun tromb uzilib ketishi mumkinmi maqolasini ham o‘qish mumkin. Unda trombning joylashuvi va nima uchun har bir tromb bir xil xavfga ega emasligi tushuntirilgan.

Varikoz qanday qilib jiddiy asoratga olib keladi?

Eng muhim zanjir quyidagicha:

varikoz → tromboflebit → chuqur vena trombozi → o‘pka arteriyasi tromboemboliyasi.

Tromboflebit odatda yuzaki venadagi yallig‘lanish va ivigan qon bilan kechadi. Vena ustida og‘riqli, qattiqlashgan “arqoncha” sezilishi, teri qizarishi yoki issiqlik paydo bo‘lishi mumkin. Yuzaki tromb har doim o‘pka arteriyasiga borib qoladi, degan fikr noto‘g‘ri. Ammo trombning uzunligi, joylashuvi va chuqur venalarga yaqinligi muhim.

Chuqur vena trombozida bir oyoq to‘satdan shishishi, boldir yoki son og‘rishi, teri taranglashishi, ba’zan rang o‘zgarishi mumkin. Bu belgilar boshqa kasalliklarda ham uchraydi. Shuning uchun uyda “bu aniq tromb” yoki “bu oddiy varikoz” deb xulosa qilish xavfli.

Trombning bir qismi qon oqimi bilan o‘pkaga yetib borsa, nafas qisishi, ko‘krakda og‘riq, yurak urishining tezlashishi, hushdan ketish yoki qon aralash yo‘tal paydo bo‘lishi mumkin. Bunday vaziyatda blog o‘qib o‘tirish yoki o‘z-o‘zicha dori tanlash kerak emas. Tez yordam chaqirish va shoshilinch tibbiy yordamga murojaat qilish lozim.

“Sog‘lom ko‘rinadi, demak xavf yo‘q” degan fikr xato. Venoz muammo teri ustida yaqqol ko‘rinmasligi mumkin. “Oyog‘im og‘rimayapti, demak tromb yo‘q” degan xulosa ham to‘g‘ri emas. Og‘riq bo‘lmasligi xavfni butunlay inkor qilmaydi.

Uyda bugun nimalarni tekshirish mumkin?

Bu test tashxis qo‘ymaydi. Uning maqsadi shifokorga qaysi belgilarni aniq aytish kerakligini tushunishdir. Oyoqlarni solishtirib, quyidagi chek-listni belgilang:

• Bir oyoq ikkinchisidan ancha ko‘proq shishganmi?
• Shish ertalab kamayib, kechqurun kuchayadimi?
• Vena ustida qizarish, issiqlik yoki bosganda og‘riq bormi?
• Boldir yoki son bo‘ylab yangi paydo bo‘lgan qattiq, og‘riqli joy sezilyaptimi?
• Teri qichishishi, quruqligi, qorayishi yoki bitmayotgan yara bormi?
• Tungi tirishishlar, oyoq og‘irligi yoki uzoq tik turganda noqulaylik takrorlanadimi?
• Belgilar qachondan boshlangan va oxirgi kunlarda kuchayganmi?

O‘lchov lentasi bilan oyoqni qayta-qayta siqib tekshirish, boldirni qattiq uqalash yoki “trombni chiqarish” uchun faol mashq qilish kerak emas. Shifokor tavsiyasisiz antikoagulyant, antibiotik yoki gormonal dori boshlamang.

Shifokor qabulida quyidagi savollarni bering:

• Menda faqat yuzaki varikozmi yoki chuqur venalar ham tekshirildimi?
• UZI bo‘yicha qonning teskari oqimi qayerda aniqlangan?
• Tromb bor-yo‘qligi ko‘rinyaptimi?
• Menga hozir kuzatuv yetarlimi yoki davolash kerakmi?
• Tanlangan usulning maqsadi nima: qon oqimini to‘g‘rilashmi, kengaygan venani yopishmi yoki ko‘rinadigan tugunlarni olib tashlashmi?
• Qaysi belgida zudlik bilan murojaat qilishim kerak?
• Muolajadan keyin yurish, ishga qaytish va nazorat UZI qachon bo‘ladi?

Qachon shifokorga shoshilinch murojaat qilish kerak?

Quyidagi belgilar bo‘lsa, kutmang:

• Bir oyoqning to‘satdan yoki tez kuchayib shishishi.
• Boldir yoki sonning yangi paydo bo‘lgan kuchli og‘rig‘i.
• Vena bo‘ylab qizarish, issiqlik va og‘riqli qattiqlikning yuqoriga tarqalishi.
• To‘satdan nafas qisishi yoki havo yetishmasligi.
• Ko‘krakda og‘riq, ayniqsa nafas olganda kuchaysa.
• Hushdan ketish, keskin holsizlik yoki yurak urishining odatdagidan ancha tezlashishi.
• Qon aralash yo‘tal.
• Varikoz tugunidan to‘xtamayotgan yoki ko‘p miqdorda qon ketishi.
• Oyoqda bitmayotgan yara, terining keskin qorayishi yoki tez kuchayuvchi shish.

Bu belgilar bo‘yicha masofadan tashxis qo‘yib bo‘lmaydi. Nafas va ko‘krak bilan bog‘liq simptomlarda tez yordam chaqiring. Oyoqdagi yangi shish, qizarish yoki og‘riqli qattiqlikda imkon qadar tez yuzma-yuz tibbiy ko‘rik va UZI tashkil qiling.

Varikoz tugunidan qon ketsa nima qilish kerak?

Kengaygan vena ustidagi teri yupqalashsa, kichik jarohat yoki tirnalish ham qon ketishiga sabab bo‘lishi mumkin. Oyoqni pastga osiltirib turish qon ketishini kuchaytiradi. Vahimaga berilmasdan quyidagi tartibda harakat qiling:

• Yoting.
• Oyoqni yurak sathidan balandroq ko‘taring.
• Toza doka yoki zich mato bilan qonayotgan joyga uzluksiz bosim bering.
• Bosimli bog‘lamni mahkamlang.
• Qon to‘xtamasa yoki bemor holsizlansa, tez yordam chaqiring.

Jgut qo‘ymang. Jgut to‘qimalarga qon kelishini keskin kamaytirishi va qo‘shimcha zarar yetkazishi mumkin. Qon ivigan joyni kesmang, tugunni teshib ko‘rmang, spirt yoki boshqa vositani ochiq yaraga quymang.

Qon to‘xtaganidan keyin ham muammo hal bo‘ldi, deb hisoblamang. Qonagan vena sababini aniqlash, teri va venoz oqimni baholash kerak. Qon ketishining takrorlanish xavfi haqida shifokor bilan alohida gaplashing.

Miflar va davolash tanlovi

Mif: “Varikoz og‘rimas ekan, davolash shart emas.”

Og‘riq bo‘lmasligi faqat hozirgi sezgi haqida ma’lumot beradi. Bu holat venadagi qon oqimi, klapanlar yoki tromb haqida to‘liq javob bermaydi. Ayrim bemorlar yillar davomida faqat tashqi belgini ko‘radi. Keyin shish, teri o‘zgarishi yoki yara paydo bo‘lganda murojaat qiladi. Maqsad qo‘rqitish emas, muammoni asoratga yetkazmasdan baholashdir.

Mif: “Varikozni faqat katta operatsiya bilan davolash mumkin.”

Davolash usuli UZI natijasiga, vena anatomiyasiga, shikoyatlarga va umumiy holatga qarab tanlanadi. Men tomir jarrohligida 2019-yildan beri ishlayman. Amaliyotimda EVLK, skleroterapiya, CLaCS, miniflebektomiya va venalar UZI tekshiruvi mavjud.

EVLK, ya’ni endovenoz lazer koagulyatsiyasi, Biolitec lazer tizimi yordamida muammoli venani ichidan yopishga qaratiladi. Ko‘p hollarda samaradorligi 95 foizdan yuqori deb ko‘rsatiladi, ammo natija har bir bemorning anatomiyasi va ko‘rsatmalariga bog‘liq. Bu shaxsiy natijaga kafolat degani emas. EVLK haqida batafsil ma’lumotni alohida ko‘rish mumkin.

Skleroterapiyada vena ichiga maxsus sklerozant yuboriladi. Mikro va penna, ya’ni Echo-Foam texnikasi turli diametr va joylashuvdagi venalar uchun tanlanishi mumkin. Qaysi usul mos kelishini faqat ko‘rik va UZI asosida aytish mumkin.

CLaCS tomir yulduzchalariga mo‘ljallangan usul. Unda teri orqali lazer va oziqlantiruvchi venaga sklerozant birgalikda qo‘llanadi. Bu usulda hech narsa “teshik orqali chiqarib olinmaydi”. Ko‘rinib turgan varikoz tugunlarini kichik kesmalar orqali olib tashlash esa miniflebektomiyaga tegishli. CLaCS muolajasi haqida o‘qiyotganda shu farqni bilish muhim.

Muolaja narxini UZIsiz halol aytib bo‘lmaydi. Yakuniy qiymat tekshiruvdan keyin yozma smeta bilan tushuntiriladi. Dori, kompressiya va nazorat tartibi ham individual belgilanadi.

Amaliy xulosa

Varikozdan “birdaniga o‘lib qolish” odatiy ssenariy emas. Ammo uni “faqat kosmetik muammo” deb baholash ham to‘g‘ri emas. Asosiy xavf tromboflebitning chuqur vena tromboziga o‘tishi, undan o‘pka arteriyasi tromboemboliyasi rivojlanishi yoki varikoz tugunidan qon ketishidir.

Bugun qilinadigan eng to‘g‘ri ish oyoqlardagi belgilarni solishtirish, xavfli belgilarni e’tiborsiz qoldirmaslik va kerak bo‘lsa venalar UZI tekshiruvini o‘tkazishdir. Og‘riq yo‘qligi tekshiruvni bekor qilmaydi. Tashxisdan keyin kuzatuv, kompressiya yoki muolaja masalasi aniqroq hal qilinadi.

M-Clinic’da qabulga yozilish uchun telefon: +998 99 883-93-21.

Maqola ma'lumot xarakteriga ega va shifokor konsultatsiyasining o'rnini bosmaydi. Belgilar bo'lsa, mutaxassisga murojaat qiling.