EVLK oldidan qanday tahlillar kerak

EVLK oldidan odatda umumiy qon tahlili, koagulogramma va infeksiya markerlari kerak bo‘ladi. Yurak-qon tomir kasalliklari yoki boshqa ko‘rsatmalar bo‘lsa, EKG ham tayinlanadi. Muolaja mahalliy og‘riqsizlantirish ostida bajarilgani uchun barcha “katta” narkoz oldi tekshiruvlari har bir bemorga shart emas.

Tahlillardan maqsad qon ivishi, umumiy holat va muolaja xavfsizligiga ta’sir qiluvchi omillarni baholashdir. Avval vena UZI qilinadi, keyin zarur tahlillar belgilanadi.

EVLK oldidan odatda qaysi tahlillar kerak?

EVLK — varikoz venani lazer energiyasi yordamida davolash usuli. Tekshiruvlar ro‘yxati bemorning holatiga qarab belgilanadi. Amaliyotda quyidagi tahlillar ko‘p hollarda kerak bo‘ladi:

• Umumiy qon tahlili (OAK). Gemoglobin, eritrotsitlar, leykotsitlar va trombotsitlar haqida ma’lumot beradi. Trombotsitlar soni muolaja va keyingi bitish jarayonini baholashda muhim.
• Koagulogramma. Qon ivishini baholaydi. Odatda protrombin vaqti, INR, APTT va fibrinogen ko‘rsatkichlari tekshiriladi. Zarur ko‘rsatkichlar qabul qilinayotgan dorilar va umumiy sog‘liq holatiga bog‘liq.
• Infeksiya markerlari. Ko‘pincha gepatit B, gepatit C va OIV bo‘yicha tahlillar so‘raladi. Bu tibbiy muassasada xavfsiz ish jarayonini tashkil qilish uchun kerak.
• EKG — ko‘rsatma bo‘yicha. Yurak bilan bog‘liq shikoyatlar, yurak kasalligi, yuqori qon bosimi, yurak urishi buzilishi yoki katta yosh kabi omillar bo‘lsa, EKG tavsiya qilinishi mumkin.

Siydik tahlili, biokimyoviy qon tahlili, ko‘krak qafasi tekshiruvi va boshqa tekshiruvlar EVLK uchun hammaga avtomatik tayinlanmaydi. Ular hamroh kasalliklar, shikoyatlar, avvalgi natijalar yoki anesteziologik xavf bo‘lsa kerak bo‘lishi mumkin.

Internetdagi “EVLK uchun mutlaq tahlillar ro‘yxati” bo‘yicha barcha tekshiruvlarni o‘zboshimchalik bilan topshirish to‘g‘ri emas. Avval shifokor ko‘rigi va oyoqlar venalari UZI, keyin sizga mos tahlillar belgilanadi.

Nega avval vena UZI va ko‘rik kerak?

Tahlillar EVLKga moslikni to‘liq aniqlamaydi. Varikoz venalarining zararlangan qismi, qon oqimidagi o‘zgarishlar, magistral vena va uning shoxlari holati UZI orqali baholanadi. EVLK rejasi shu ma’lumotlar asosida tuziladi.

UZI vaqtida quyidagilar baholanadi:

• qaysi venada klapanlar yetishmovchiligi borligi;
• patologik qon oqimining yo‘nalishi;
• asosiy vena diametri va anatomik xususiyatlari;
• tromb mavjudligi yoki trombozga shubha;
• qo‘shimcha varikoz shoxlari va ularning joylashuvi;
• EVLKga qo‘shimcha usul kerak yoki kerak emasligi.

Masalan, asosiy venani lazer bilan davolashdan tashqari ayrim shoxlarda miniflebektomiya yoki skleroterapiya ko‘rib chiqiladi. Bu usullar har doim ham bir-birining o‘rnini bosmaydi. Tomir yulduzchalari uchun alohida yondashuv, jumladan CLaCS muolajasi, tanlanishi mumkin. CLaCSda teri orqali lazer va oziqlantiruvchi venaga sklerozant qo‘llanadi; tomirlar “teshiklar orqali olib tashlanmaydi”. Teshiklar orqali bo‘rtib turgan venani olib tashlash esa miniflebektomiya deyiladi.

Agar UZIda o‘tkir trombozga shubha bo‘lsa, tayyorgarlik tartibi o‘zgaradi. Bir oyoqda to‘satdan shish, og‘riq, qizarish yoki issiqlik paydo bo‘lsa, tromboz belgilari bo‘yicha zudlik bilan shifokorga murojaat qiling. Nafas qisishi yoki ko‘krak og‘rig‘i qo‘shilsa, shoshilinch tibbiy yordam chaqiring.

Tahlillarni qachon topshirish kerak?

Tahlil natijalari muolaja kuni bemorning holatini aks ettirishi kerak. Juda erta olingan natija keyingi o‘zgarishlarni ko‘rsatmasligi mumkin. Juda kech topshirilsa, muolajaga tayyorgarlikni yakunlash qiyinlashadi.

Amaliyotda ko‘p muassasalarda quyidagi muddatlar uchraydi:

• OAK va koagulogramma ko‘pincha muolajadan 10–14 kun oldin olingan bo‘lishi so‘raladi;
• infeksiya markerlari ko‘pincha bir necha oy davomida yaroqli deb qabul qilinadi;
• EKGning amal qilish muddati yurak holati va klinik vaziyatga qarab belgilanadi; ko‘pincha bir necha hafta ichidagi natija ko‘rib chiqiladi.

Bu muddatlar barcha klinikalar uchun majburiy qoida emas. Ular bemorning yoshi, hamroh kasalliklari, yaqinda o‘tkazgan kasalligi, yangi dori boshlagani yoki yangi shikoyatlariga qarab o‘zgarishi mumkin. Masalan, koagulogramma avval normal bo‘lgan bo‘lsa ham, keyin antikoagulyant qabul qilish boshlangan bo‘lsa, eski natija yetarli bo‘lmasligi mumkin.

Tahlil javoblarini qabulga olib kelish foydali. Qon ivishi bilan bog‘liq muammo, kamqonlik, jigar kasalligi yoki infeksiya bo‘yicha kuzatuv bo‘lgan bo‘lsa, eski hujjatlar ham kerak bo‘ladi. Elektron natijada sana, birliklar va me’yorlar ko‘rinib turishi kerak.

Shifokorga nimalarni albatta aytish kerak?

Normal tahlil natijalari barcha xavflar yo‘q degani emas. Muolaja oldidan quyidagi ma’lumotlarni yashirmasdan ayting:

• Antikoagulyant yoki antiagregantlar qabul qilayotganingizni. Bu dorilar qon ivishiga ta’sir qiladi. Ularni o‘zboshimchalik bilan to‘xtatmang. Davom ettirish yoki vaqtincha o‘zgartirish masalasini shifokor hal qiladi.
• Gormonal dorilar qabul qilayotganingizni. Kontratseptivlar va boshqa gormonal preparatlar tromboz xavfini baholashda muhim bo‘lishi mumkin.
• Homiladorlik yoki homiladorlik ehtimoli borligini. Bu holatda venoz shikoyatlar, davolash rejasi va muolaja masalasi alohida baholanadi.
• Allergiyalarni. Dori, antiseptik, lateks, mahalliy og‘riqsizlantiruvchi yoki sklerozantga bo‘lgan reaksiyalarni ayting.
• Avvalgi tromboz, qon ketishi yoki qon ivish buzilishlarini.
• Yaqinda bo‘lgan operatsiya, uzoq safar, gips yoki harakatsizlik davrini.
• Isitma, faol yallig‘lanish, teridagi yara yoki infeksiya borligini.
• Yurak, o‘pka, jigar va buyrak kasalliklari hamda muntazam qabul qilinadigan barcha dorilarni.

Bir oyoqda kuchli shish, odatdagidan farqli og‘riq, terining qizarishi yoki vena bo‘ylab keskin sezuvchanlikni “oddiy varikoz” deb qabul qilmang. Bunday vaziyatda EVLKni rejalashtirishdan oldin shifokor ko‘rigi zarur. Oyoq shishi, og‘irlik yoki venalarning bo‘rtib chiqishi kabi belgilar UZI bilan baholanadi.

EVLK kuni va tahlillardan keyingi amaliy qadamlar

EVLK mahalliy og‘riqsizlantirish ostida bajariladi. Shu sababli odatda umumiy narkozdagidek och qolish, keng ko‘lamli anesteziologik tahlillar yoki barcha organlarni tekshirtirish talab qilinmaydi. Mahalliy anesteziyaga allergiya yoki avvalgi noxush reaksiya bo‘lgan bo‘lsa, bu haqda oldindan ayting.

Muolaja oldidan quyidagilarga e’tibor bering:

• tahlil natijalarini sana va laboratoriya me’yorlari bilan olib keling;
• qabul qilayotgan dorilar ro‘yxatini tayyorlang;
• kompression trikotaj kerak bo‘lsa, uning turi va o‘lchamini oldindan aniqlang;
• terida yallig‘lanish, yara yoki tirnalish bo‘lsa, shifokorga ko‘rsating;
• shifokor tavsiya qilmagan yangi dori yoki qo‘shimchalarni boshlamang;
• muolajadan keyingi yurish, kiyim va kuzatuv tartibini oldindan bilib oling.

EVLKning texnik imkoniyati tahlillardan tashqari UZI natijasi va umumiy klinik holatga ham bog‘liq. Ayrim bemorlarda boshqa usul kerak bo‘lishi mumkin. Davolash turi, muolajalar ketma-ketligi va xarajatlar bo‘yicha yakuniy ma’lumot UZI hamda ko‘rikdan keyin beriladi; qiymat yozma smeta ko‘rinishida rasmiylashtiriladi.

Qabul M-Clinicda amalga oshiriladi, yozilish uchun telefon: +998 99 883-93-21.

Amaliy xulosa: EVLK oldidan avval venalar UZIsidan o‘ting, keyin odatda OAK, koagulogramma va infeksiya markerlarini tayyorlang. EKG va boshqa tekshiruvlar sog‘liq holati hamda ko‘rsatmalarga qarab belgilanadi. Tahlil sanalarini tekshiring va antikoagulyantlar, gormonlar, homiladorlik ehtimoli hamda allergiyalar haqida shifokorga to‘liq ma’lumot bering.

Maqola ma'lumot xarakteriga ega va shifokor konsultatsiyasining o'rnini bosmaydi. Belgilar bo'lsa, mutaxassisga murojaat qiling.