Varikoz, alkogol va chekish: venalarga aslida nima zarar qiladi?

Alkogol venalarni vaqtincha kengaytirib, suvsizlanishga olib kelishi mumkin. Shu sababli ertasi kuni oyoqlardagi og‘irlik, shish va noqulaylik kuchayadi. Chekish esa asosan arteriyalarga zarar beradi, tomir devorini shikastlaydi va tromboz xavfini oshiradi. Kal’yan va veype xavfsiz alternativa emas.

Kechqurun bir necha soat o‘tirib ishlagan bemor oyoqlarida taranglik sezishi mumkin. Ertalab oyoq kiyimi siqadi, boldirda og‘irlik paydo bo‘ladi yoki kechasi mushak tortishadi. Bunday shikoyatlar varikoz, ichimlik, chekish yoki bir nechta omil bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Sababni aniqlash uchun shikoyat, ko‘rik va venalar UZI kerak bo‘ladi.

Alkogol venalarga qanday ta’sir qiladi?

Alkogol ichilganda tomirlar, jumladan teri va yuzaki venalar vaqtincha kengayishi mumkin. Bu holat issiqlik hissini beradi. Ammo organizm haqiqatan isinmaydi: issiqlikning bir qismi teri orqali tezroq yo‘qotiladi.

Varikozda venoz klapanlar qonni yurak tomonga qaytarishda yetarlicha samarali ishlamasligi mumkin. Oyoq tik turganda qonning bir qismi pastda to‘planadi. Alkogol tomirlarni kengaytirsa, oyoqdagi venoz dimlanish hissi kuchayishi mumkin. Bu hamma odamda bir xil kuzatilmaydi, ammo shikoyatlar ko‘pincha kechqurun yoki ertasi kuni bilinadi.

Yana bir mexanizm — suvsizlanish. Alkogol siydik ajralishini ko‘paytirishi mumkin. Suyuqlik yetarli ichilmasa, organizm suyuqlik muvozanatini yo‘qotadi. Buni qonni “quyuqlashtirib yuboradi” degan oddiy ibora bilan tushuntirib bo‘lmaydi. Ammo suvsizlanish bosh og‘rig‘i, holsizlik va oyoqlardagi noqulaylikni kuchaytirishi mumkin. Uzoq o‘tirish, kam harakat va sho‘r ovqat bilan birga bo‘lsa, ertalabki shish ko‘proq seziladi.

Alkogol varikozni bir kechada paydo qilmaydi. U kengaygan venani yo‘qotmaydi va asosiy sababni davolamaydi. Ko‘rinib turgan vena, oyoqdagi shish yoki og‘riq takrorlansa, faqat ichimlikni cheklash yetarli emas. Bunday vaziyatda varikoz belgilari bo‘yicha ko‘rik va venoz oqimni baholash kerak.

Chekish, kal’yan va veype: asosiy xavf qayerda?

Chekish ko‘proq arteriyalarga ta’sir qiladi. Nikotin tomirlarni toraytiradi. Tamaki tutunidagi moddalar tomirlarning ichki qavatini shikastlaydi, kislorod tashilishini yomonlashtiradi va qon ivish jarayoniga ta’sir qiladi. Natijada tromb hosil bo‘lishi uchun sharoit kuchayadi.

Varikoz va arteriya kasalligi bir xil emas. Varikoz asosan venoz qon qaytishining buzilishi bilan bog‘liq. Chekish esa avvalo arteriyalarga zarar beradi. Shunga qaramay, ikkala muammo bir vaqtda uchrashi mumkin. Oyoqdagi og‘riqni avtomatik ravishda varikoz bilan bog‘lash noto‘g‘ri. Og‘riq yurishda kuchaysa, oyoq sovisa, teri rangi o‘zgarsa yoki yaralar sekin bitayotgan bo‘lsa, arteriyalarni ham tekshirtirish kerak.

Chekish boshqa omillar bilan birga tromboz xavfini oshiradi. Masalan:

• uzoq vaqt harakatsiz qolish;
• yaqinda o‘tkazilgan operatsiya;
• ortiqcha vazn;
• avval tromboz bo‘lgan bo‘lishi;
• homiladorlik yoki tug‘ruqdan keyingi davr;
• gormonal kontratseptivlardan foydalanish.

Sigaret va estrogen saqlovchi gormonal kontratseptivlarning birga kelishi ayollarda jiddiy baholanishi kerak. Bu dori vositasini o‘zboshimchalik bilan to‘xtatish kerak degani emas. Ginekolog yoki boshqa davolovchi shifokorga chekish odati, migren, avvalgi tromboz va oilaviy tarix haqida aytish kerak. Gormonal kontratseptivlar va venalar haqida batafsil ma’lumotni shu maqolada o‘qishingiz mumkin.

Kal’yan ham xavfsiz emas. Suv tutundagi zararli moddalarni to‘liq tozalab yubormaydi. Bir seans uzoq davom yetadi va tutun hajmi katta bo‘lishi mumkin. Nikotin bo‘lmagan aralashmalarda ham tutun, uglerod oksidi va boshqa yonish mahsulotlari bo‘ladi. “Meva ta’mi bor”, “yumshoqroq” yoki “suvdan o‘tgan” degan ta’riflar xavfsizlik kafolati emas.

Veype ham zararsiz bug‘ emas. Suyuqlik tarkibida nikotin bo‘lishi mumkin. Aerozol esa tomirlar va nafas yo‘llariga ta’sir qiladigan moddalarni olib yuradi. Nikotinli veype tomirlarni toraytirishi va yurak urishini tezlashtirishi mumkin. Nikotinsiz mahsulot ham sog‘lom deb hisoblanmaydi: tarkib va uzoq muddatli ta’sir mahsulotga qarab farq qiladi.

Varikoz, tromboz va arteriya muammosini aralashtirmang

Quyidagi jadval faqat yo‘nalish beradi, masofadan turib tashxis qo‘ymaydi:

Bugun uyda nimani tekshirish mumkin?

Uy sharoitidagi tekshiruv tashxis o‘rnini bosmaydi. Uning maqsadi shikoyatlarni tartibga solish va qachon ko‘rik kerakligini tushunishdir.

• Ertalab uyg‘onganda ikkala oyoqqa qarang. Oyoq kiyimi yoki paypoq izi qaysi tomonda ko‘proq qolganini kuzating.
• Oyoq panjasi va to‘piqlarni solishtiring. Bir tomonda sezilarli shish, qizarish yoki rang o‘zgarishi bormi?
• Oyoqlarni 10–15 daqiqa balandroq qo‘yib dam oling. Og‘irlik kamayadimi?
• Shikoyat qachon kuchayishini yozib boring: uzoq tik turganda, o‘tirganda, issiqda, alkogoldan keyin yoki kechasi.
• Qaysi mahsulotni ishlatganingizni qayd qiling: sigaret, kal’yan, veype yoki alkogol.
• Oyoqdagi og‘riqni oddiy qilib baholang: yengil, o‘rtacha yoki kuchli. Og‘riq yurishda kuchayadimi, dam olganda kamayadimi — buni ham yozing.

Bugun qilinadigan xavfsiz qadamlar:

• uzoq o‘tirishni bo‘lib turing, vaqti-vaqti bilan yurib keling;
• oyoqlarni chalishtirib uzoq o‘tirmang;
• suyuqlikni keskin cheklamang;
• chekishni kal’yanga yoki veypega almashtirmang;
• kompression paypoqni o‘lchov va ko‘rsatmasiz tanlamang;
• shifokor tavsiyasisiz aspirin yoki qon suyultiruvchi dori boshlamang.

Agar oyoqda kengaygan venalar, muntazam shish, tungi tortishish yoki og‘irlik bo‘lsa, venalar UZI tekshiruvi qon oqimini baholashga yordam beradi. Tekshiruvdan oldin shifokorga chekish, kal’yan, veype, alkogol, gormonal preparatlar va avvalgi tromboz haqida ayting.

Qachon shifokorga zudlik bilan?

Quyidagi belgilar bo‘lsa, uyda kutmang va tez tibbiy baholashga murojaat qiling:

• bir oyoqda to‘satdan paydo bo‘lgan yoki tez kuchayayotgan shish;
• boldir yoki sonning bir tomonida yangi og‘riq va taranglik;
• oyoqning qizarishi yoki odatdagidan issiqroq bo‘lib qolishi;
• to‘satdan nafas qisishi;
• ko‘krakda og‘riq yoki siqilish;
• hushdan ketish, kuchli bosh aylanishi;
• oyoqning keskin sovib qolishi yoki rangining oqarib-ko‘karishi;
• kuchli og‘riq bilan birga oyoq harakatining qiyinlashishi.

Bu belgilar asosida internet orqali tashxis qo‘yib bo‘lmaydi. Ularning sababi turlicha bo‘lishi mumkin, ammo ko‘rikni kechiktirmaslik kerak.

Varikozni davolashda ichimlik va chekish nimani o‘zgartiradi?

Alkogolni cheklash va nikotinni to‘xtatish kengaygan venani o‘z-o‘zidan yo‘q qilmaydi. Ammo bu qadamlar oyoqdagi noqulaylikni kuchaytiradigan omillarni kamaytirishi, umumiy tomir xavfini pasaytirishi va davolashga tayyorgarlikni yaxshilashi mumkin.

Chekishni tashlashda yagona qoida yo‘q. Muhimi, aniq reja bo‘lsin:

• qaysi vaziyatda ko‘proq chekishni aniqlang;
• sigaretni kal’yanga yoki veypega almashtirmang;
• nikotin qaramligi kuchli bo‘lsa, oilaviy shifokor bilan yordamchi usullarni muhokama qiling;
• bir necha kun chekmay, keyin yana boshlashni muvaffaqiyatsizlik deb qabul qilmang, sababini tahlil qiling;
• chekishni operatsiya yoki muolaja oldidan emas, imkon qadar oldin boshlang.

Men tomir jarrohligida 2019-yildan beri ishlayman. Amaliyotimda venoz muammoni uning ko‘rinishiga qarab emas, UZI natijasi va bemor shikoyatlari bilan birga baholayman. Zaruratga qarab EVLK, ya’ni Biolitec lazeri, mikro va ko‘pikli Echo-Foam skleroterapiya, CLaCS yoki miniflebektomiya masalasi ko‘rib chiqiladi.

CLaCS tomir yulduzchalarini davolash usuli. Unda teri orqali lazer va oziqlantiruvchi venaga sklerozant qo‘llanadi. Bu miniflebektomiya kabi venani teshiklar orqali olib tashlash emas. Miniflebektomiya mos keladigan yuzaki venalarni mayda kirishlar orqali olib tashlash usulidir. Muolaja turi ko‘rik va UZI natijasidan keyin tanlanadi. EVLK haqida ma’lumot bu yerda, tomir yulduzchalari uchun CLaCS haqida esa alohida sahifada berilgan.

Mif: “Alkogol qonni suyultiradi, demak trombdan himoya qiladi”

Bu xavfli soddalashtirish. Alkogol tibbiy qon suyultiruvchi dori emas. U suvsizlanish, yurak urishidagi o‘zgarish, yiqilish va boshqa muammolarni keltirib chiqarishi mumkin. Trombozdan himoyalanish uchun alkogolga tayanib bo‘lmaydi.

Oyoq shishini faqat kecha ichilgan ichimlik bilan izohlash ham noto‘g‘ri. Shish takrorlansa, bir tomonda ko‘proq bo‘lsa yoki venalar ko‘rinib qolsa, oyoqlardagi shish sababini tekshirtirish kerak. Varikozni spirtli ichimlik bilan davolab bo‘lmaydi.

Amaliy xulosa: alkogol venoz noqulaylikni vaqtincha kuchaytirishi mumkin. Chekish esa avvalo arteriyalar va ivish tizimiga zarar yetkazadi. Kal’yan va veype xavfsiz o‘rinbosar emas. Oyoqda doimiy og‘irlik, shish, ko‘rinib turgan venalar yoki tungi tortishish bo‘lsa, shikoyatlarni yozib boring, xavf omillarini yashirmang va ko‘rikni UZI bilan rejalashtiring. Zudlik belgilarida reja asosidagi qabulni kutmang. Qabulga yozilish uchun telefon: +998 99 883-93-21.

Maqola ma'lumot xarakteriga ega va shifokor konsultatsiyasining o'rnini bosmaydi. Belgilar bo'lsa, mutaxassisga murojaat qiling.