Varikoz haqidagi eng keng tarqalgan 10 ta afsona: shifokor javob beradi

Yo‘q. Varikoz faqat keksalarda uchramaydi, faqat kosmetik muammo hisoblanmaydi va davolash har doim uzoq yotish yoki umumiy narkozni anglatmaydi. Lazer, skleroterapiya yoki boshqa usul UZI va ko‘rikdan keyin tanlanadi.

Bemorlar ko‘pincha kun oxirida oyoq og‘irligi, paypoq izi yoki teri ostidagi venalar ko‘rinishidan shikoyat qiladi. Internetda esa “ko‘proq yotish kerak”, “maz surtsangiz yo‘qoladi”, “og‘rimasa davolash shart emas” kabi maslahatlar uchraydi. Bunday umumiy fikrlar hamma uchun mos kelmaydi.

Men Anvar Midxatovman. 2019-yildan beri tomir jarrohligi bilan shug‘ullanaman. Ushbu maqola tashxis o‘rnini bosmaydi. Maqsadim — keng tarqalgan noto‘g‘ri fikrlarni va qachon shifokorga murojaat qilish kerakligini tushuntirish.

Varikoz haqida 10 ta afsona

1. “Varikoz faqat keksalarda bo‘ladi”

Bu noto‘g‘ri. Varikoz turli yoshda paydo bo‘lishi mumkin. Irsiyat, homiladorlik, uzoq vaqt tik turish yoki o‘tirish, ortiqcha vazn va vena klapanlari faoliyati bunga ta’sir qiladi.

Yosh odamdagi ko‘rinib turgan vena yoki “yulduzchalar” har doim varikozni anglatmaydi. Ammo faqat tashqi ko‘rinishga qarab uni kosmetik muammo deb baholash ham xato. Qon oqimini baholash uchun UZI kerak bo‘lishi mumkin.

2. “Bu faqat kosmetik muammo”

Ko‘rinib turgan vena ba’zan faqat tashqi belgi bo‘ladi. Oyoqdagi og‘irlik, shish, kechasi tortishish, qichishish, teri rangining o‘zgarishi yoki yara venoz qon oqimi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.

Bemorni faqat vena ko‘rinishiga qarab baholab bo‘lmaydi. Shikoyatlar, ko‘rik va oyoqlar venalarining UZI natijasi birga ko‘riladi. Tashqi ko‘rinish va qon oqimi har doim bir xil bo‘lmaydi.

3. “Lazer venani kuydiradi, u ichkarida chirib ketadi”

Bu noto‘g‘ri tasavvur. Endovenoz lazer koagulyatsiyasida vena ichiga lazer energiyasi beriladi. Vena devori yopiladi, keyin organizm uni bosqichma-bosqich qayta ishlaydi. U ichkarida “chirimaydi”.

EVLK qaysi vena uchun mosligi UZI natijasiga bog‘liq. Har bir kengaygan vena lazer bilan davolanmaydi. Ayrim mayda tomirlarda skleroterapiya, bo‘rtib turgan shoxlarda esa mini­flebektomiya tanlanishi mumkin.

4. “Davolagandan keyin varikoz baribir qaytadi”

Davolangan vena odatda avvalgi holatida ishlamaydi. Ammo venoz kasallikka moyillik saqlanib qolishi mumkin. Keyinchalik boshqa vena bo‘lagi yoki tomirlar kengayishi ehtimoli bor. Bu davolash foydasiz degani emas.

Natijaga muammo manbai to‘g‘ri aniqlangani, zarur venalar baholangani, bemor tavsiyalarga amal qilgani va xavf omillari saqlanib qolgani ta’sir qiladi.

Davolashdan keyin yana tomirlar ko‘rinsa, mustaqil xulosa chiqarmang. Avvalgi va yangi UZI natijalarini taqqoslash kerak. Bu haqda varikoz operatsiyasidan keyin qaytalanish maqolasida ham yozganman.

5. “Homiladorlikda varikozni umuman davolab bo‘lmaydi”

Homiladorlikda rejalashtirilgan invaziv muolajalar ko‘pincha keyinga qoldiriladi. Ammo “hech narsa qilish mumkin emas” degan fikr noto‘g‘ri.

Shifokor shikoyatlarni baholaydi, zarur bo‘lsa UZI o‘tkazadi va kuzatuv rejasini tanlaydi. Kompression trikotaj o‘lchami, bosim darajasi va kiyish tartibiga ko‘ra individual tanlanadi.

Bir tomonlama shish yoki keskin og‘riqni shunchaki homiladorlik bilan bog‘lash mumkin emas.

6. “Kamroq yurish, ko‘proq yotish kerak”

Uzoq vaqt qimirlamay yotish odatda foydali emas. Boldir mushaklari yurganda venoz qonning yuqoriga qaytishiga yordam beradi. Shuning uchun me’yoridagi yurish ko‘p bemorlarga foydali bo‘lishi mumkin.

Bu og‘riqqa qaramay sportni davom ettirish kerak degani emas. Og‘irlik ko‘tarish, uzoq tik turish yoki oyoqni bukib uzoq o‘tirish ayrim odamlarda shikoyatni kuchaytiradi. Faoliyat turi va hajmi individual tanlanadi.

7. “Maz va tabletkalar venalarni yo‘qotadi”

Maz teridagi noqulaylikni vaqtincha kamaytirishi mumkin. Ayrim dorilar shish yoki og‘irlik hissiga ta’sir qiladi. Ammo ular kengaygan va klapanlari yaxshi ishlamayotgan venani yo‘q qilmaydi.

Alomatlarning kamayishi venadagi muammo bartaraf bo‘lganini anglatmaydi. Dori qabul qilish masalasini, ayniqsa boshqa dorilarni ichayotgan bo‘lsangiz, shifokor bilan muhokama qiling.

8. “Varikoz faqat ayollarda bo‘ladi”

Varikoz erkaklarda ham uchraydi. Ular ko‘pincha ko‘rikka kechroq keladi, chunki oyoqdagi venalarni oddiy tomir deb hisoblaydi.

Jinsdan qat’i nazar, oyoqdagi shish, og‘irlik, qichishish, kechasi tortishish yoki bo‘rtib turgan vena tekshiruvga sabab bo‘lishi mumkin. Tashxisni klinik holat va UZI natijasi belgilaydi.

9. “Og‘rimasa, davolash shart emas”

Og‘riq bo‘lmasligi kasallik yo‘q degani emas. Ba’zi odamlarda faqat kechqurun og‘irlik yoki oyoq kiyimi toraygandek sezgi bo‘ladi. Boshqalarida vena ko‘rinadi, ammo shikoyat bo‘lmaydi.

Muolaja kerak yoki kerak emasligini ko‘rikdan keyin baholash mumkin. Ayrim holatlarda kuzatuv yetarli bo‘ladi, ayrimlarida esa shikoyatlar kuchayishini kutmaslik kerak. “Og‘rimayapti, demak xavf yo‘q” — keng tarqalgan xato.

10. “Operatsiya uzoq kasalxona, umumiy narkoz va uzoq mehnatga layoqatsizlik demak”

Venoz muolajalar bir xil emas. EVLK, skleroterapiya va mini­flebektomiyaning bajarilish usuli, anesteziya turi va tiklanish tartibi farq qiladi. Ko‘p vaziyatlarda bemor muolajadan keyin yuradi, ammo aniq tartibni shifokor belgilaydi.

EVLKda vena ichiga lazer tolasi kiritiladi. Mini­flebektomiyada bo‘rtib turgan shoxlar kichik kirishlar orqali olib tashlanadi. Skleroterapiyada vena ichiga maxsus preparat yuboriladi. Usul UZI va klinik holatga qarab tanlanadi.

Quyidagi jadval umumiy yo‘nalish beradi. Muolajani o‘zingiz tanlamang.

Qaysi muolaja nimani anglatadi?

CLaCS tomir yulduzchalarini davolashda qo‘llanadigan usul bo‘lib, unda teri orqali lazer va oziqlantiruvchi venaga sklerozant birgalikda ishlatiladi. Tomir yulduzchalari mini­flebektomiya kabi kichik kirishlar orqali olib tashlanmaydi.

Skleroterapiya mikro yoki penna shaklda bajarilishi mumkin. Preparat turi va qaysi venaga qo‘llanishini shifokor belgilaydi. Mini­flebektomiya esa teri ostida bo‘rtib turgan venoz shoxlarga tegishli.

Muolajadan oldin quyidagilarni aniqlang:

• UZI da qaysi vena yoki venalar o‘zgargan?
• Qonning teskari oqimi, ya’ni reflyuks qayerda aniqlangan?
• Taklif qilinayotgan usul muammoning qaysi qismini davolaydi?
• Muolajadan keyin yurish, ish va jismoniy faollik tartibi qanday?
• Kompression trikotaj kerak bo‘lsa, qaysi o‘lcham va bosim darajasi mos?
• Umumiy smetaga UZI, muolaja, dori va nazorat ko‘rigi kiradimi?

Muolaja qiymati yozma smeta asosida belgilanadi. Smeta UZI va ko‘rikdan keyin tuziladi. Narxni faqat umumiy tavsifga qarab aytish to‘g‘ri emas.

Bugun nima qilish mumkin?

Uyda kuzatuv ro‘yxatini tuzing. Bu tashxis testi emas, shifokorga aniq ma’lumot berishga yordam beradi.

• Ertalab va kechqurun oyoqlarda og‘irlik, shish yoki tortishish bor-yo‘qligini yozing.
• Shish bir oyoqdami yoki ikkala oyoqdami, qayd eting.
• Paypoq izi kun oxirida kuchayadimi, kuzating.
• Venalar qachon ko‘proq bilinishi haqida yozib boring.
• Teri rangida o‘zgarish, qichishish yoki yara bor-yo‘qligini tekshiring.
• Bir necha kun davomida qancha vaqt o‘tirganingiz va yurganingizni belgilang.

Oyoqni kuch bilan uqalash, venani teshib ko‘rish, shifokorsiz kuchli kompression paypoq tanlash yoki “tez yo‘qotuvchi” preparatlarni qo‘llash kerak emas. Kompression trikotaj o‘lchamini tanlash bo‘yicha ko‘rsatma individual tavsiyaning o‘rnini bosmaydi.

Qachon shifokorga shoshilinch?

Quyidagi belgilar paydo bo‘lsa, rejali maslahatni kutmasdan tez tibbiy baholashga murojaat qiling:

• Bir oyoqda to‘satdan paydo bo‘lgan yoki tez kuchaygan shish.
• Oyoqda yangi va kuchli og‘riq, ayniqsa teri issiq yoki qizarib turgan bo‘lsa.
• Nafas qisishi, ko‘krakda og‘riq yoki hushdan ketishga yaqin holat.
• Varikoz tomiridan qon ketishi.
• Oyoq terisida tez kuchayayotgan rang o‘zgarishi yoki bitmayotgan yara.
• Og‘riq bilan birga oyoqning keskin sovushi, oqarishi yoki uvishishi.

Bu belgilar asosida o‘zingizga tashxis qo‘ymang. Ular turli sabablar bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin, shuning uchun ko‘rik zarur.

Qonayotgan vena bo‘lsa, oyoqni balandroq ko‘tarib, qonayotgan joyga toza mato bilan uzluksiz bosim bering va shoshilinch yordam chaqiring.

Yakuniy xulosa

Varikoz haqidagi afsonalar odamni ikki xatoga olib keladi: u muammodan ortiqcha qo‘rqadi yoki uni yillar davomida e’tiborsiz qoldiradi. To‘g‘ri yo‘l — alomatlarni kuzatish, UZI orqali venoz qon oqimini baholash va muolaja turini shifokor bilan tanlash.

Lazer vena ichida “chirish” jarayonini keltirib chiqarmaydi. Maz venani yo‘qotmaydi. Me’yoridagi yurish ko‘pincha foydali. Homiladorlikda esa shifokor nazorati zarur. Og‘riq bo‘lmasa ham, ko‘rik zarurati shikoyatlar va UZI natijasiga qarab belgilanadi.

Maqola ma'lumot xarakteriga ega va shifokor konsultatsiyasining o'rnini bosmaydi. Belgilar bo'lsa, mutaxassisga murojaat qiling.