Homiladorlikda va tug‘ruqdan keyin lazer mumkinmi?

Homiladorlikda varikoz uchun rejalashtirilgan lazer, skleroterapiya va CLaCS odatda bajarilmaydi. Tug‘ruqdan keyin muolaja ko‘pincha 3–6 oy o‘tgach, venalar va gormonal holat barqarorlashganda ko‘rib chiqiladi. Emizish davrida qaror akusher-ginekolog va flebolog bilan birga qabul qilinadi.

Homiladorlikning ikkinchi yarmida oyoqlarda og‘irlik, shish, kechasi tortishish yoki bo‘rtib turgan venalar paydo bo‘lishi mumkin. Tug‘ruqdan keyin bu belgilar kamayishi ehtimoli bor, ammo hamma o‘zgarish ham o‘z-o‘zidan yo‘qolmaydi.

Men tomirlar jarrohligi bilan 2019-yildan beri shug‘ullanaman. Amaliyotimda EVLK, skleroterapiya, CLaCS, miniflebektomiya va oyoq venalarining UZI tekshiruvini bajaraman. Bu davrda asosiy vazifa shoshilmasdan, xavfli belgilarni o‘tkazib yubormay, muolaja uchun to‘g‘ri vaqtni tanlashdir.

Nega homiladorlikda lazerga shoshilmaymiz?

Homiladorlikda organizmda quyidagi o‘zgarishlar yuz beradi:

• bachadon kattalashib, tos venalariga bosim qiladi;
• gormonal o‘zgarishlar vena devorlarini bo‘shashtiradi;
• qon aylanish hajmi ortadi;
• uzoq tik turish, kam harakatlanish va issiq ob-havo shishni kuchaytirishi mumkin.

Shu sababli homiladorlikda paydo bo‘lgan yoki kattalashgan vena tug‘ruqdan keyin qisman kichrayishi mumkin. Homiladorlik paytida ko‘rilgan holat yakuniy natija bo‘lmasligi ehtimoli bor.

EVLK — kasallangan magistral venani ichidan lazer energiyasi bilan yopish usuli. Skleroterapiyada maxsus dori venaga yuborilib, uning yopilishiga yordam beradi. CLaCS asosan tomir yulduzchalarida qo‘llanadi: teri orqali lazer va oziqlantiruvchi venaga yuboriladigan sklerozant birgalikda ishlatiladi. Teri ostidan bo‘rtib turgan venalarni olib tashlash esa boshqa muolaja — miniflebektomiya.

Homiladorlikda bu muolajalar ko‘pincha rejalashtirilgan, shoshilinch bo‘lmagan davolash sifatida kechiktiriladi. Qaror faqat tashqi ko‘rinishga qarab berilmaydi. Oyoqdagi shish, og‘riq yoki bo‘rtib turgan vena sababini venalar UZI bilan baholash kerak bo‘lishi mumkin.

Bu davrda maqsad venalarni yo‘qotish emas, simptomlarni nazorat qilish va xavfli belgilarni vaqtida aniqlashdir.

Homiladorlikda nima qilish mumkin?

Quyidagi choralar yordam berishi mumkin:

• Flebolog yoki akusher-ginekolog tavsiya qilgan kompression trikotajdan foydalanish.
• Bir holatda uzoq vaqt tik turmaslik yoki o‘tirib qolmaslik.
• Har kuni imkon qadar yengil yurish.
• Oyoqlarni uzoq vaqt pastga osiltirib o‘tirmaslik.
• Dam olayotganda oyoqlarni biroz balandroq qo‘yish.
• Issiq hammom, sauna va oyoqlarni qizdiradigan muolajalardan saqlanish.
• Dori, surtma yoki “qonni suyultiruvchi” vositani o‘zboshimchalik bilan boshlamaslik.

Kompression paypoqning turi va bosim darajasi hamma uchun bir xil emas. Noto‘g‘ri o‘lcham foyda bermasligi yoki noqulaylik keltirishi mumkin. Uni odatda kun boshida, oyoq kamroq shishgan paytda kiyish osonroq.

Vena bo‘ylab qizarish, mahalliy issiqlik, bosganda og‘riq yoki qattiqlashgan joy paydo bo‘lsa, buni oddiy homiladorlik shishi deb qabul qilmaslik kerak. Bunday vaziyatda shifokor ko‘rigi va zarurat bo‘lsa UZI talab etiladi. Yallig‘langan yuzaki vena yoki trombozga shubha bo‘lsa, davolash alohida belgilanadi. Homiladorlikda ishlatiladigan dori va kompression vositalar akusher-ginekolog bilan kelishiladi.

Tug‘ruqdan keyin qachon lazer mumkin?

Tug‘ruqdan keyingi dastlabki haftalarda oyoqdagi shish va venalar ko‘rinishi o‘zgarib turadi. Organizm homiladorlikdagi yuklamadan tiklanadi, suyuqlik almashinuvi va gormonal holat qayta moslashadi.

Shu sababli rejalashtirilgan EVLK yoki skleroterapiya uchun ko‘pincha 3–6 oy kutish tavsiya qilinadi. Bu hamma uchun bir xil muddat emas. Qaror quyidagilarga bog‘liq:

• tug‘ruq qanday o‘tgani;
• oyoqdagi shish va og‘riqning saqlanib qolishi;
• venalarning UZI natijasi;
• emizish holati;
• keyingi homiladorlik rejasi;
• boshqa kasalliklar va qabul qilinayotgan dorilar.

Tug‘ruqdan keyin vena kichrayib, bezovtalik kamaygan bo‘lsa, darhol muolaja kerak bo‘lmasligi mumkin. Og‘riq, yallig‘lanish yoki venalardagi o‘zgarishlar saqlansa, ko‘rikni cho‘zmaslik kerak.

Tug‘ruqdan keyingi varikoz haqida batafsil ma’lumot uchun “Varikoz tug‘ruqdan keyin o‘zi o‘tib ketadimi?” maqolasiga murojaat qilish mumkin.

Emizish paytida skleroterapiya va EVLK

Emizish davrida muolajaning mumkinligi preparat, muolaja turi va ayolning holatiga bog‘liq.

Skleroterapiyada preparatning turi, miqdori, davolanadigan vena va emizish holati hisobga olinadi. Sklerozantning ona sutiga o‘tishi va emizishdagi xavfsizligi preparatga bog‘liq. Shuning uchun muolajani o‘zboshimchalik bilan qildirish to‘g‘ri emas. Emizishni davom ettirish, vaqtincha tanaffus qilish yoki muolajani keyinga qoldirish masalasi akusher-ginekolog bilan muhokama qilinadi.

EVLKda asosiy ta’sir vena ichida qoladi va usul dori yuborishga asoslanmaydi. Ammo muolaja oldidan ishlatiladigan mahalliy og‘riqsizlantirish, antiseptiklar, keyingi dori-darmonlar va emizish masalasi individual baholanadi. “Lazer bo‘lgani uchun emizishda bemalol mumkin” degan xulosa noto‘g‘ri.

Amaliy yondashuv quyidagicha: avval UZI va ko‘rik, keyin muolaja zarurati, so‘ng emizish va akusherlik holatiga mos vaqt belgilanadi. Muolajani kechiktirish xavfsiz bo‘lsa, emizish tugaguncha kutish mumkin.

Ko‘p uchraydigan xato: homiladorlikda tomirlarni “yo‘qotish”ga urinish

Mif: “Tomir homiladorlikda kattalashgan bo‘lsa, uni tezroq lazer bilan yopish kerak. Aks holda albatta yomonlashadi.”

Aslida: homiladorlikda venalar ko‘rinishi vaqtincha kuchayishi mumkin. Tug‘ruqdan keyin ularning bir qismi kichrayadi. Rejalashtirilgan muolajani homiladorlik paytida bajarish ko‘pincha foydadan ko‘ra ko‘proq noaniqlik keltiradi: gormonal holat o‘zgarmoqda, oyoqlardagi yuklama saqlanib turibdi, keyingi venoz holat esa hali aniq emas.

Yana bir xato — muolajani faqat tashqi ko‘rinishga qarab tanlash. Mayda tomir yulduzchalari uchun CLaCS yoki skleroterapiya mos kelishi mumkin. Ammo ularning ortida oziqlantiruvchi vena yoki chuqurroq venoz muammo bo‘lsa, avval sababni baholash kerak. Magistral vena muammosida EVLK ko‘rib chiqilishi mumkin. Usulni fotosurat yoki internetdagi tavsif emas, ko‘rik va UZI belgilaydi.

Keyingi homiladorlik rejasi ham muhim. Muolajadan keyin homiladorlikni qachon rejalashtirish kerakligini shifokor bilan muhokama qilish lozim. Yangi homiladorlik venalarga yana yuklama beradi va boshqa venalarda o‘zgarishlar paydo bo‘lishi mumkin.

Bugun nima qilish kerak?

Vaziyatni baholash uchun quyidagi ketma-ketlikdan foydalaning:

• Oyoqlardagi belgilarni yozib chiqing: qachondan beri bor, bir tomonlamami yoki ikki tomonlamami, kun oxirida kuchayadimi, og‘riq va qizarish bormi.
• Homiladorlik muddati yoki tug‘ruqdan keyin qancha vaqt o‘tganini belgilang.
• Emizayotgan bo‘lsangiz, buni shifokorga ayting.
• Keyingi homiladorlikni rejalashtirayotgan bo‘lsangiz, bu haqda shifokorga xabar bering.
• O‘zboshimchalik bilan lazer, skleroterapiya, gormon yoki qonni suyultiruvchi dori boshlamang.
• Zarurat bo‘lsa, venalar UZI natijasini oling va shifokorga olib boring.
• Shifokorga quyidagi savollarni bering:
• Menda hozir rejalashtirilgan muolajani kechiktirish xavfsizmi?
• UZI asosida qaysi vena yoki tomirlar muammoli ko‘rinmoqda?
• Kompression trikotajning qaysi turi va o‘lchami kerak?
• Emizish davrida tanlangan muolaja va dorilarga qanday cheklovlar bor?
• Keyingi homiladorlikni qachon rejalashtirish mumkin?
• Hozir davolamasak, qaysi belgilar paydo bo‘lsa darhol murojaat qilish kerak?

Uy sharoitidagi qisqa o‘zini tekshirish: ertalab va kechqurun ikkala oyoqni solishtiring. Shish faqat bir oyoqdami, teri rangi o‘zgarganmi, bir joyi issiqroqmi, vena bo‘ylab qizarish yoki qattiqlik bormi? Bu tekshiruv tashxis qo‘ymaydi, lekin shifokorga vaziyatni aniqroq tushuntirishga yordam beradi.

Qachon shifokorga zudlik bilan murojaat qilish kerak?

Quyidagi belgilar bo‘lsa, rejalashtirilgan lazer yoki maslahatni kutmang:

• bir oyoqning to‘satdan va sezilarli shishishi;
• boldir yoki son sohasida yangi, kuchli yoki kuchayib borayotgan og‘riq;
• vena bo‘ylab qizarish, issiqlik va qattiqlashgan og‘riqli joy;
• oyoq terisining keskin ko‘karishi yoki oqarishi;
• nafas qisishi, ko‘krakda og‘riq, hushdan ketishga yaqin holat;
• yara, qonash yoki to‘xtamaydigan venoz qon ketishi;
• tug‘ruqdan keyin oyoqdagi alomatlarning tez kuchayishi.

Bu belgilar asosida uyda tashxis qo‘yib bo‘lmaydi. Homiladorlikda yoki tug‘ruqdan keyin akusher-ginekolog, shoshilinch yordam yoki flebolog ko‘rigiga murojaat qilish kerak.

Xulosa: homiladorlikda varikoz uchun rejalashtirilgan lazer va skleroterapiya odatda keyinga qoldiriladi. Kompressiya, harakat rejimi va zarurat bo‘lsa UZI bilan kuzatuv asosiy yondashuv bo‘ladi. Tug‘ruqdan keyin ko‘pincha 3–6 oy kutib, venalarning yangi holati baholanadi. Emizish va keyingi homiladorlik rejasi qarorni o‘zgartirishi mumkin. Muolaja tanlashdan oldin varikozni davolash usullari va sizga mos vaqtni ko‘rikda aniqlash kerak. Qabul M-Clinic’da, yozilish telefoni: +998 99 883-93-21.

Maqola ma'lumot xarakteriga ega va shifokor konsultatsiyasining o'rnini bosmaydi. Belgilar bo'lsa, mutaxassisga murojaat qiling.