Varikozda qanday uxlash kerak: holatlar va yostiq

Varikozda chalqancha yoki yonboshlab, oyoqlarni yurak sathidan taxminan 10–15 sm balandroq qilib uxlash mumkin. Buning uchun boldir va tovonlar ostiga zich yostiq qo‘ying yoki krovatning oyoq tomonini barqaror ko‘taring. Bu kechasi venalardagi bosimni kamaytirishi mumkin, ammo og‘riq va shishni davolamaydi hamda tekshiruv o‘rnini bosa olmaydi.

Men, Anvar Midxatov, 2019-yildan beri tomir jarrohligi bilan shug‘ullanaman. Tashkentdagi M-Clinic’da bemorlarni ko‘rikdan o‘tkazaman va oyoq venalarining UZI tekshiruvini bajaraman. Varikozni aniqlash va davolash taktikasini individual tanlayman. Uyqu holatini baholashda oyoqlarning joylashuvi bilan birga og‘riq, shish, teri o‘zgarishlari va qon aylanishi holatiga ham e’tibor beraman.

Nega oyoqlarni ko‘tarib uxlash yengillik berishi mumkin?

Oyoq venalaridagi qon yurak tomon harakatlanadi. Bunda vena klapanlari, boldir mushaklari va tana holati muhim. Uzoq tik turish, ko‘p o‘tirish yoki kam harakatlanish oyoqlarning pastki qismida venoz bosimni oshirishi mumkin. Natijada og‘irlik, taranglik, shish yoki achishish paydo bo‘ladi.

Gorizontal holatda venoz qonning yuqoriga qaytishi osonlashadi. Oyoqlarni yana 10–15 sm ko‘tarish venalarga tushadigan yukni kamaytirishi mumkin. Bu kun oxirida oyoqlari shishadigan yoki og‘irlashadigan odamlarga qulay bo‘lishi mumkin.

Yostiqni faqat tizza ostiga qo‘yish har doim ham qulay emas. Juda baland yoki yumshoq yostiq tizzani keskin bukib, oyoqni noqulay holatga keltirishi mumkin. Yaxshiroq variant — boldirning katta qismini va tovonlarni bir tekis ko‘tarib turadigan uzun, zich yostiq yoki maxsus qiya tayanch.

Quyidagi qoidalarga amal qiling:

• Oyoqlarni taxminan 10–15 sm balandlikda ko‘taring.
• Tayanch faqat tovon ostida emas, boldir bo‘ylab ham bo‘lsin.
• Yostiq tun davomida ezilib qoladigan darajada yumshoq bo‘lmasin.
• Bel, tizza yoki son sohasida og‘riq paydo bo‘lsa, balandlikni kamaytiring.
• Krovatning oyoq tomonini ko‘tarsangiz, tayanch mustahkam va xavfsiz ekanini tekshiring.
• Oyoqlarni devorga tik qilib uzoq vaqt ushlab turib uxlashga urinmang.

Oyoqlarni ko‘tarish vaqtincha yengillik berishi mumkin, lekin kengaygan venalarni yo‘qotmaydi. Varikoz belgilari takrorlansa, varikoz haqida batafsil ma’lumot olishdan ko‘ra, avval venalarni UZI orqali tekshirtirish to‘g‘riroq bo‘ladi.

Qaysi holatda uxlash ma’qul?

Chalqancha yotish

Chalqancha yotib, oyoqlarni biroz ko‘tarish ko‘pchilik uchun sodda variant. Oyoqning butun uzunligi bo‘ylab tayanch bo‘lishi kerak. Tizzalarni qattiq bukmang. Belingiz noqulay bo‘lsa, tizza ostiga yupqaroq tayanch qo‘yish mumkin, lekin oyoqning pastki qismi ham biroz ko‘tarilib turgani ma’qul.

Bu holat oyoqlarini bemalol cho‘zib uxlay oladigan odamlarga mos keladi. Ammo horlash, uyquda nafas to‘xtab qolishi yoki bel og‘rig‘i bo‘lsa, faqat varikoz sababli chalqancha uxlashga majburlanmang.

Yonboshlab yotish

Yonboshlab uxlash ham mumkin. Oyoqlar orasiga yupqa yostiq qo‘yish tos, tizza va boldirning bir-biriga bosilib qolishining oldini oladi. Oyoqlarni biroz cho‘zilgan holatda saqlang. Tizzalarni qorin tomon qattiq tortib uxlash noqulaylikni kuchaytirishi mumkin.

O‘ng yoki chap yonboshning qaysi biri varikoz uchun to‘g‘ri ekani haqida qat’iy qoida yo‘q. Nafas olish, bel va bo‘yin uchun qulay tomon tanlanadi. Muhimi, bir holatda uzoq qotib qolmaslik. Uyqudan oldin oyoqlarda kuchli taranglik bo‘lsa, qisqa vaqt yurib keling.

Qorin bilan yotish

Qorin bilan uxlash varikozda mutlaqo taqiqlanmagan. Ammo bu holatda oyoqlarni ko‘tarish qiyin, bo‘yin va belga yuk tushishi mumkin. Qorin bilan yotganda oyoqlarda bosim, uvishish yoki og‘riq paydo bo‘lsa, boshqa holatni tanlang.

Asosiy mezon: uyqu vaqtida oyoqlar siqilmasin, qon aylanishi buzilmasin va tana bo‘shashgan bo‘lsin. Eng qulay holat hamma odamda bir xil bo‘lmaydi.

Tungi tirishish va achishish nimani anglatadi?

Varikozda ayrim odamlarda tunda boldir mushaklari tirishadi, oyoqda kuydiruvchi achishish yoki ichki taranglik paydo bo‘ladi. Bu belgilar venoz qon dimlanishi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Ayniqsa ular kun oxirida kuchaysa, oyoq shishsa yoki uzoq tik turgandan keyin paydo bo‘lsa, bunga e’tibor berish kerak. Ammo tungi tirishishning sababi faqat varikoz emas.

Mushak zo‘riqishi, suvsizlanish, ayrim dori vositalari, nervlar bilan bog‘liq muammolar va boshqa holatlar ham tirishishga olib kelishi mumkin. Bitta simptomga qarab tashxis qo‘yish to‘g‘ri emas.

Tirishish paytida quyidagilar yordam berishi mumkin:

• Oyoq panjasini sekin o‘zingizga tomon torting.
• Boldir mushagini ehtiyotkorlik bilan cho‘zing.
• O‘rindan turib, bir necha daqiqa sekin yuring.
• Mushakni yengil massaj qiling, kuchli bosmang.
• Kun davomida yetarli suyuqlik iching.
• Uyqudan oldin uzoq vaqt harakatsiz o‘tirmang.

Tirishishlar tez-tez takrorlansa, uyquni buzsa, bir oyoqda ko‘proq kuzatilsa yoki shish va og‘riq bilan kechsa, shifokor ko‘rigidan o‘ting. Tungi tirishishlar haqida ma’lumot o‘qish foydali, ammo sababni aniqlash uchun tekshiruv kerak bo‘lishi mumkin.

Kuydiruvchi achishish ham venoz dimlanish belgisi bo‘lishi mumkin. Lekin u teri, nerv yoki arterial qon aylanishi bilan bog‘liq muammolarda ham uchraydi. Oyoq terisi qizarib, issiq bo‘lib qolsa, keskin og‘risa yoki bir tomondagi shish tez rivojlansa, uyda yostiq bilan davolashga urinmang.

Qachon oyoq og‘rig‘i xavfli signal bo‘lishi mumkin?

Varikozdagi odatiy og‘irlik va venoz noqulaylik ko‘pincha kun oxirida kuchayadi. Oyoqlarni ko‘tarish yoki dam olish bilan kamayishi mumkin. Ammo barcha tungi og‘riqlarni varikozga bog‘lash xavfli.

Agar oyoqdagi og‘riq sizni tunda uyg‘otsa va oyoqlarni pastga tushirganda, karavot chetiga o‘tirganda yoki turib olganda yengillashsa, bu arterial qon aylanishi yetishmovchiligidan dalolat berishi mumkin. Bunday holatda oyoqni baland ko‘tarish noqulaylikni kuchaytirishi mumkin. Bu belgini “varikoz kuchayibdi” deb qabul qilmang: arterial ishemiya ehtimolini shifokor baholashi kerak. Og‘riq takrorlansa yoki kuchli bo‘lsa, tezda shifokorga murojaat qiling.

Quyidagi holatlarda ham ko‘rikni kechiktirmang:

• Bir oyoq to‘satdan shishib, og‘rib va issiq bo‘lib qolsa.
• Oyoq terisi keskin oqarib yoki ko‘karib ketsa.
• Oyoq panjasi sovib, uvishish yoki kuchsizlik paydo bo‘lsa.
• Nafas qisishi yoki ko‘krakda og‘riq yuzaga kelsa, shoshilinch yordam chaqiring.
• Varikoz tuguni qizarib, qattiqlashib va paypaslaganda og‘risa.
• Oyoqda bitmaydigan yara yoki teri rangining o‘zgarishi paydo bo‘lsa.

Bunday belgilar bo‘lsa, uyqu holatini o‘zgartirish bilan cheklanmaslik kerak. Qon tomirlarining holatini klinik ko‘rik va oyoqlar venalari UZI yordamida aniqlash mumkin.

Uyqu gigiyenasi va yostiqdan foydalanish

Varikozda yaxshi uyqu faqat oyoq ostidagi yostiqqa bog‘liq emas. Oyoqlarni bir xil holatda uzoq vaqt siqib qo‘yish, juda issiq vanna yoki qizdiruvchi muolajalar ayrim odamlarda noqulaylikni kuchaytirishi mumkin. Xonani me’yorida salqin tutish, yotishdan oldin og‘ir ovqat va spirtli ichimliklarni cheklash, kun davomida yetarlicha harakatlanish uyqu sifatini yaxshilaydi.

Yotishdan oldin quyidagilarni sinab ko‘rish mumkin:

• 5–10 daqiqa sekin yurib, qon aylanishini faollashtiring.
• Oyoqlarni iliq suv bilan yuvib, terini yaxshilab quriting.
• Oyoqlarni baland qilib, bir necha daqiqa tinch dam oling.
• Kuchli uqalash, qizdirish yoki noma’lum surtmalardan foydalanmang.
• Oyoqlarda yara, dermatit yoki teri shikastlanishi bo‘lsa, har qanday kremni ehtiyotkorlik bilan tanlang.

Kompression paypoqlar odatda kunduz kuni, odam tik turgan va yurgan paytda qo‘llanadi. Ularni tunda kiyib uxlash kerakmi yoki yo‘qmi, bu paypoq turi va qon aylanishi holatiga bog‘liq. Shifokor tavsiya qilmagan bo‘lsa, kompression mahsulotda tunashni o‘zingizcha boshlamang. Paypoq oyoqni haddan tashqari siqsa, panjalar sovisa yoki uvishsa, uni yechib, mutaxassisga murojaat qiling.

Kechki payt oyoqlarda og‘irlik va shish takrorlansa, oyoqlardagi og‘irlik sabablarini baholatish foydali. Uyqudagi qulaylik simptomni kamaytirishi mumkin, ammo vena klapanlari faoliyatini tekshirish va davolash zaruratini bekor qilmaydi.

Davolash masalasida uyqu holatining o‘rni

Oyoqlarni ko‘tarib uxlash kundalik hayotdagi yordamchi chora. Varikoz darajasi, venalarning zararlangan qismi va qon oqimidagi o‘zgarishlarni aniqlamasdan davolash tanlab bo‘lmaydi. Ko‘rikdan keyin venalarni UZI qilish, shikoyatlar va tashqi belgilarni birgalikda baholash muhim.

Zarurat bo‘lsa, men endovenoz lazer koagulyatsiyasi, ya’ni Biolitec lazeri bilan EVLK, mikro va ko‘pikli Echo-Foam skleroterapiya, mini-flebektomiya hamda tomir yulduzchalarida CLaCS usulini bajaraman. CLaCS teri orqali lazer va oziqlantiruvchi tomirga sklerozant yuborishdan iborat. Bunda tomir yulduzchalari “teshik orqali olib tashlanmaydi”. Teri ostidagi kengaygan venalarni mayda kesmalar orqali olib tashlash esa mini-flebektomiyaga tegishli.

Usul uyqu holati yoki bitta simptomga qarab belgilanmaydi. UZI natijasi, venoz oqim, tomirlarning diametri, terining holati va bemorning shikoyatlari hisobga olinadi. Muolaja narxi UZI va ko‘rikdan keyin yozma smeta shaklida belgilanadi.

Xulosa: kechasi oyoqlarni 10–15 sm ko‘tarib, chalqancha yoki o‘zingizga qulay yonbosh holatida uxlash mumkin. Yostiq boldirni bir tekis qo‘llab-quvvatlasin va tizzani haddan tashqari bukmasin. Tungi tirishish va achishish takrorlansa, tekshiruvdan o‘ting. Oyoq og‘rig‘i sizni uyg‘otib, oyoqlarni pastga tushirganda yengillasa, bu jiddiy signal bo‘lishi mumkin. Shifokorga tez murojaat qiling.

Ko‘rikka yozilish uchun +998 99 883-93-21 raqamiga murojaat qilish mumkin.

Maqola ma'lumot xarakteriga ega va shifokor konsultatsiyasining o'rnini bosmaydi. Belgilar bo'lsa, mutaxassisga murojaat qiling.