Poshnali poyabzal va varikoz: haqiqatan zararlimi

Baland poshna varikozning bevosita sababi emas, ammo venoz qon qaytishini qiyinlashtirishi mumkin. U oyoq panjasining tabiiy harakatini cheklaydi va boldir mushaklari nasosini kamroq ishlatadi. Irsiy moyillik bo‘lsa, bu oyoqlarda og‘irlik, shish va venoz dimlanishni kuchaytirishi mumkin. Shuning uchun poshnani butunlay taqiqlash shart emas: uni to‘g‘ri tanlash va kiyish vaqtini cheklash muhim.

Ish kunining katta qismini tik turib yoki o‘tirib o‘tkazsangiz, kechqurun oyoqlar og‘irlashishi va poyabzal toraygandek tuyulishi mumkin. Ertalab noqulaylik kamayadi. Buni faqat poshnaga bog‘lash yoki ko‘zga ko‘ringan tomirlarni oddiy charchoq deb e’tiborsiz qoldirish to‘g‘ri emas.

Baland poshna oyoq venalariga qanday ta’sir qiladi?

Oyoq venalaridagi qon pastdan yuqoriga, yurak tomon qaytadi. Bunda vena klapanlari va boldir mushaklari muhim rol o‘ynaydi. Odam yurganda boldir mushaklari qisqarib, venalarni tashqaridan siqadi va qonni yuqoriga haydashga yordam beradi. Bu mexanizm “boldir mushaklari nasosi” deb ataladi.

Yuqori poshnada oyoq panjasi doimiy ravishda pastga bukilgan holatda turadi. Qadam tashlashda tovonning yerga tushishi va oyoq panjasining oldindan orqaga tabiiy yumalab o‘tishi kamayadi. Natijada:

• boldir mushaklari odatdagidek qisqarib-bo‘shashmaydi;
• oyoq venalaridan qon qaytishi sekinlashishi mumkin;
• uzoq vaqt tik turilganda venoz dimlanish kuchayishi mumkin;
• kechqurun og‘irlik, taranglik yoki shish paydo bo‘lishi mumkin.

Bu ta’sir hamma odamda bir xil bo‘lmaydi. Poyabzalning torligi, ishdagi harakatsizlik, homiladorlik, tana vazni, irsiy moyillik va mavjud venoz muammolar ham ahamiyatli. Demak, poshna ko‘pincha asosiy sabab emas, balki mavjud moyillikni kuchaytiruvchi omildir.

Varikoz haqida umumiy ma’lumotni varikozni davolash sahifasida ko‘rishingiz mumkin. Internetdagi belgilar asosida o‘zingizga tashxis qo‘yish xavfsiz emas: venalardagi o‘zgarish darajasi ko‘rik va zarur bo‘lsa, ultratovush tekshiruvi bilan baholanadi.

Faqat baland poshna emas: juda tekis taglik ham ideal emas

“Poshna bo‘lmasa, oyoq venalari uchun albatta foydali” degan fikr soddalashtirilgan. Juda tekis va amortizatsiyasiz taglik oyoq kafti hamda boldirga ortiqcha yuk berishi, yurish mexanikasini noqulaylashtirishi mumkin. Uzoq yurish yoki kun bo‘yi tik turishda bunday poyabzal oyoq mushaklarini tezroq charchatadi.

Maqsad mutlaqo tekis yoki juda baland poyabzalni tanlash emas. Oyoqning tabiiy harakatiga xalaqit bermaydigan muvozanatli variantni topish kerak.

Poshnani qanday qilib xavfsizroq kiyish mumkin?

Poshnali poyabzal kiyish zarur bo‘lsa, quyidagi choralar yordam beradi:

• Har kuni uzoq vaqt baland poshnada yurmaslikka harakat qiling.
• Ofisga kelgach, qulayroq smena poyabzaliga o‘ting.
• Oyoqni siqmaydigan, old qismi yetarlicha keng modelni tanlang.
• Sirpanmaydigan va barqaror poshnaga ustunlik bering.
• Uzoq vaqt o‘tirib qolsangiz, oyoq panjalarini bukib-yozing va tovonlarni navbat bilan ko‘taring.
• Tik turadigan ishda qisqa yurishlar va holatni almashtirish uchun tanaffus qiling.
• Ishdan keyin oyoqlarni bir necha daqiqa balandroq qo‘yib dam oling.
• Poyabzalni faqat tashqi ko‘rinishiga qarab emas, kun oxirida oyoqlarning holatiga qarab baholang.

Bu maslahatlar varikozni davolamaydi va mavjud venoz kasallikni yo‘qotmaydi. Ular kundalik yuklamani kamaytirish va oyoqlarga qulay sharoit yaratishga yordam beradi. Agar oyoqlardagi og‘irlik, shish yoki kechasi bezovta qiladigan tirishishlar muntazam takrorlansa, sababini aniqlash kerak.

Qaysi belgilarni faqat poshnaga bog‘lamaslik kerak?

Kechqurun oyoqlarning charchashi uzoq tik turish, uzoq o‘tirish yoki noqulay poyabzal bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Ammo quyidagi belgilar venoz tizimni tekshirtirish uchun sabab bo‘ladi:

• bir yoki ikkala oyoqda takroriy shish;
• oyoqlarda doimiy og‘irlik yoki taranglik;
• kechasi tez-tez boldir tirishishi;
• teri ostida mayda tomirchalar va yulduzchalar ko‘payishi;
• tomirlarning bo‘rtib, burama ko‘rinishga kelishi;
• oyoq terisida qichishish, rang o‘zgarishi yoki bitishi qiyin bo‘lgan yara.

Venalar UZI tekshiruvi venalardagi qon oqimi va klapanlar ishini baholashga yordam beradi. Tekshiruv zarurligini shifokor shikoyatlar va ko‘rikdan keyin belgilaydi.

Bir oyoqning to‘satdan shishishi, og‘rishi, qizarishi yoki issiq bo‘lib qolishi, shuningdek to‘satdan nafas qisishi yoki ko‘krakda og‘riq paydo bo‘lishi shoshilinch tibbiy yordamga murojaat qilishni talab qiladi. Bunday alomatlarni poyabzal, charchoq yoki “oddiy varikoz” bilan izohlash xavfli.

“Poshna varikoz qiladi” degan fikr qanchalik to‘g‘ri?

Mening amaliyotimda bemorlar ko‘pincha bitta omilni asosiy sabab deb bilishadi. Aslida varikoz odatda bir nechta omil bilan bog‘liq bo‘ladi. Irsiy moyillik, uzoq vaqt tik turish yoki o‘tirish, homiladorlik, gormonal o‘zgarishlar, ortiqcha yuklama va venoz klapanlarning holati muhim bo‘lishi mumkin. Baland poshna esa shu sharoitlarda venoz qaytishni qiyinlashtiradigan qo‘shimcha omil bo‘lishi ehtimol.

Shu sababli quyidagi ikki qarash ham to‘liq to‘g‘ri emas:

• “Men poshna kiyaman, demak, albatta varikoz bo‘ladi.”
• “Varikoz poshnadan bo‘lmaydi, shuning uchun alomatlarni tekshirtirish shart emas.”

To‘g‘ri yondashuv — poyabzal odatini tuzatish va davomli belgilarni e’tiborsiz qoldirmaslik. Mayda tomir yulduzchalari bo‘lsa, ularni baholash va davolash usuli yirik venalardagi muammodan farq qilishi mumkin. Masalan, tomir yulduzchalarini davolash uchun CLaCS yoki skleroterapiya kabi usullar ko‘rib chiqiladi. Qaysi usul mosligi ko‘rikdan keyin belgilanadi.

Davolash masalasida nimalarni bilish kerak?

Men, Anvar Midxatov, 2019-yildan beri tomirlar jarrohligi yo‘nalishida ishlayman. Bemorni baholashda shikoyatlar, ko‘rik va venalar UZI natijasiga tayanaman. Davolash usuli faqat tashqi ko‘rinishga qarab tanlanmaydi.

Klinik vaziyatga qarab quyidagi muolajalar qo‘llanishi mumkin:

• asosiy venalardagi muammolarda EVLK, ya’ni Biolitec lazer texnologiyasi;
• mikro yoki ko‘pikli Echo-Foam skleroterapiyasi;
• tomir yulduzchalarida CLaCS: teri orqali lazer va oziqlantiruvchi venaga sklerozant yuborish;
• kerak bo‘lgan holatlarda mini-flebektomiya.

CLaCS paytida “tomirlar teshiklar orqali olib tashlanadi” deb tushunish noto‘g‘ri. Bu usulda lazer teri orqali qo‘llanadi, sklerozant esa tomir yulduzchasini oziqlantiruvchi venaga yuboriladi. Teri ostidagi bo‘rtib turgan venalarni kichik kirishlar orqali olib tashlash esa mini-flebektomiyaga tegishli.

Muolajani tanlashdan oldin UZI kerak bo‘lsa, uning natijasi asosida yozma smeta tayyorlanadi. Narxni masofadan turib yoki suratga qarab aniq aytish tibbiy jihatdan asosli emas.

Amaliy xulosa

Poshnali poyabzalni butunlay taqiqlash shart emas. Baland poshnani uzoq vaqt kiymaslik, kundalik hayotda taxminan 2–4 sm balandlikdagi barqaror poshnali va oyoqni siqmaydigan poyabzalni tanlash, ofisda esa smena poyabzalidan foydalanish ma’qul. Juda tekis va qattiq taglik ham har doim yaxshi yechim emas.

Agar poshna kiyganingizdan keyin oyoq og‘irligi yoki shish kuchaysa, poyabzalni almashtirish bilan cheklanmay, alomatlar takrorlanishini kuzating. Tomirlar bo‘rtishi, muntazam shish yoki bir tomonlama to‘satdan o‘zgarishlar bo‘lsa, shifokorga yuzma-yuz murojaat qiling. Zarur bo‘lsa, ko‘rik va UZI asosida keyingi qadam belgilanadi. Qabulga yozilish uchun telefon: +998 99 883-93-21.

Maqola ma'lumot xarakteriga ega va shifokor konsultatsiyasining o'rnini bosmaydi. Belgilar bo'lsa, mutaxassisga murojaat qiling.